પવિત્ર સ્મૃતિ

રેતીમાં કોણીનો ટેકો લેતા જયંત બોલ્યો, “માયા મારી રજા તો આંખના પલકારામાં વીતિ જશે. કાલે મારે પાછા જવાનો સમય આવી ગયો છે. પછી પાછો કામની ચકીમાં જોતરાય જઈશ. તારી જાણ માટે કહું છું કે તારા પ્રેમને કારણે મારી રજાઓ આનંદમય વીતિ. તને યાદ છે કે તને જોતાવેંત હું તારો થઈ ગયો હતો.”

“પરંતુ આપણને મળ્યાને કેટલો સમય થયો છે?” માયાએ હસીને કહ્યું. પછી બે હાથમાં રેતી ભરી ઉડાડવા લાગી.

“મને લાગે છે કે બે મહિના પણ નથી થયા, પરંતુ ઘણા સમય પહેલાથી તને ઓળખું છું. કારણકે મારાં સપનામાં કાયમ તારાં જેવી વહાલી લાગે તેવી છોકરી આવે છે. જ્યારે તને પહેલી વાર ઝાડ નીચે ઉભેલી જોઈ ત્યારે મને થયું કે મારૂં સ્વપનુ સાકાર થઈ ગયું.

તને વરસાદના છાંટાથી ભીંજાયેલી જોઈ ત્યારે જ મને થઈ ગયું કે મારા સ્વપનામાં આવે છે તે તું જ છો. એટલે તો મેં તને મારી છત્રી નીચે આવી જવાનો આગ્રહ કર્યો. જ્યારે તું મારી સાથે ચાલવા આવી ગઈ ત્યારે પહેલી વાર મારા પગલામાં જાદુ ભર્યુ જોમ આવી ગયું.”

watercolor: Kishor Raval

જયંતે માયાની આંખોમાં જોતા પોતાની વાત ચાલુ રાખી, “મેં જ્યારે તારૂં નામ પૂછ્યું તો જાણ થઈ કે ‘માયા’ નામ છે. તે નામ તને કેટલું બંધ બેસતુ હતું. પછી તેં મારૂં નામ પૂછ્યું અને ત્યારે બે વાર (જયંત) નામના ઉચારણથી મને મારૂં નામ સાર્થક લાગ્યું. પછી મેં તને તું ક્યાં રહે છે તેમ પૂછ્યું તેના જવાબમાં તેં કહ્યું કે તું નજીકના ફ્લેટમાં તારા ત્રણ વર્ષના દીકરા સાથે રહેછે. ત્યારે મારો શ્વાસ ઉડી ગયો.

જ્યારે તે જણાવ્યુ કે તું વિધવા છો અન કોઈ ઓફિસમાં કામ કરે છે ત્યારે મારા દિલમાં સહાનુભૂતિનો દરિયો ઉછળ્યો હતો.

માયાના કુણા નાજુક હાથોને મારા હાથમાં લઈને બોલ્યો, “માયા, આટલી નાની ઉમરમાં અત્યારથી બધાં સુખના દરવાજા કેમ બંધ કરી દીધાં છે?”

માયાએ એક નીશ્વાસ નાખ્યો. અને બાજુમાં બાળકોનું ટોળું રમતું હતું તે તરફ જોવા લાગી. રમતાં બાળકોનું દશ્ય સુંદર લાગતું હતું. તેમાથી તેને તેનો દીકરો અશોક નજરમાં આવી ગયો. અશોક નાની બાલ્દીમાં રેતી ભરતો હતો. તે તેને નીહાળી રહી.

જયંતે ધીમેથી પૂછ્યું, “તું મને અશોકનો પિતા બનવાની તક નહીં આપે?”

માયાની ઉદાસ આંખો તેની તરફ વળી. તેની મોટી મોટી આંખોમાં મમતાનો સાગર ઉછળી રહ્યો હતો. જયંતે ફરી પૂછ્યું, “મને તક આપ તો તારા દુ:ખને ખુશીમાં પલ્ટી નાખું. હું જાણું છું કે તું હજી સુનીલની યાદમાં જીવે છે. તું મને સુનીલ જેવો કોઈ દિવસ પ્રેમ નહીં કરી શકે પરંતુ હું તારા પ્રેમના થોડાં અવશેષની આશા રાખું છું. તું મારી સાથે લગ્ન કરી લે, તો તારે કામ પણ નહીં કરવું પડે. અને તું તારો બધો સમય અશોક સાથે વીતાવી શકીશ. હું તમને બંનેને પ્રેમ કરૂં છું.”

જયંતને ખબર હતી કે માયાને લાલચ આપશે તો માયા અશોક સાથેના લાગણી બંધનને લીધે નમી જશે અને પોતે તેને તે બહાના હેઠળ દબાવી શકશે.

પોતાની સામે જ તેની સપનાની જીવન સાથી હતી તેને તે કોઈ પણ હિસાબે ખોવા માગતો ન્હોતો. માયા રોજ સવારે સાત વાગે કામે જતાં પહેલા વૃધ્ધ આયા આગળ દીકરાને રાખી જતી. અને છેક સાંજે ઘર ભેગી થતી.

માયાએ કોઈ જવાબ ન આપ્યો. તેની નજર ધીરે ધીરે ડૂબતા સૂરજ ઉપર હતી જે અડધો દરિયામાં ડૂબી ગયો હતો. અને બાકીનો સોનેરી પ્રકાશ છેક કિનારાના ફીણવાળી રેતી પર રેલાતો હતો.

માયાએ રેતીમાંથી થોડાં શંખલા ઊપાડ્યા અને તેને જોઈ રહી હતી. જયંત મનોમન વિચાર કરતો હતો કે માયા વિચારમાં પડી છે. તેની હા હોય તો સારૂં.

એક હોડી કિનારા બાજુ આવી રહી હતી. “હોડી પોતાના ઘર તરફ વળી રહી છે.” માયા બોલી.

“હા, તે ઘર બાજુ જઈ રહી છે, પણ તું મારા સવાલને ટાળી રહી છો. મને કહે, તું મારી સાથે મારા ઘેર ક્યારે આવીશ?”

માયાએ તેની સામે નજર નાખી ત્યારે તેને થયું કે તેણે જરૂર નિર્ણય કરી લીધો છે. પહેલા બે વાર આ પ્રશ્નને તેણે ટાળ્યો હતો એટલે જયંત તેનો જવાબ જાણવા માટે બહુ અધીરો થઈ ગયો હતો.

“તમને ખબર છે કે હું હજી પણ બીજાના પ્રેમમાં જીવી રહી છું, છતાં તમારે મારી સાથે લગ્ન કરવા છે? સુનીલની યાદ હંમેશ મારી સાથે રહેશે અને તેના પ્રેમની યાદગાર રૂપે તે નીશાની મૂકતો ગયો છે. શું તમે મને એટલો બધો પ્રેમ કરો છો?”

થોડું રોકાઈને માયાએ બોલવાનું ચાલુ કર્યું. “કોઈ એવો પ્રેમ હોય છે કે તે એકજ વ્યક્તિ સાથે થઈ શકે. તમે મારી સાથે લગ્ન કરશો તો તમે પોતાને તેમાંથી બાકાત રાખશો. ત્યારે તમને અફસોસ નહીં થાય?”

“નહીં, માયા, નહીં,” જયંતની આશા ઉભરાઈ આવી. “મેં તને તો કહ્યું કે તારા સ્નેહના ટુકડાઓ ઉપર હું જીવી શકીશ. જો કોઈ વખતે તારામાં પરિવર્તન આવશે તો હું મારા સૌભાગ્ય સમજીશ. પરંતુ મને, જીવનમાં કોઈ દિવસ પસ્તાવો નહીં થાય કે મેં તારી સાથે લગ્ન શું કામ કર્યાં.”

“અશોક સાથે તમે કદી…”

પરંતુ જયંતે તેને તેનુ વાક્ય જ પૂરું કરવા ન દીધું; “માયા, મને અશોક વ્હાલો છે. તમને બંને ને વહેંચી શકુ તેટલો અસીમ પ્રેમ તમારા માટે છે.” એટલું બોલતાં તો આવેશમાં તેનો શ્વર ઊંચો થઈ ગયો.

“જયંત હું તમારા પ્રેમનો અહેસાસ કરી શકું છું. તમે પહેલેથી જ મારી સાથે દયા પૂર્વક વર્તન રાખ્યું છે. એટલે હું તમને અંધારામાં રાખવા નથી માગતી. મારે તમને મારા જીવનની સાચી વાત જણાવવી જોઈએ.”

જયંત આ સાંભળી ચોંકીને બોલ્યો, “સાચે સાચ શું? મને તારી વાત સમજાણી નહીં!”

તેની આંખોમાં આંખ નાખી માયા બોલી, “સાચી વાત તો એ છે કે મારા લગ્ન જનથી થયા. અશોક તો અમારાં પ્રેમનુ પ્રતિક છે.”

“ના- ના!” જયંત લગભગ ચીસ પાડી ઊઠ્યો, “આ વાત સાચી હોઈ ન શકે!”

માયાએ ગંભીર શ્વરમાં જવાબ આપ્યોકે, “હા; આ સાચી વાત છે. જયારે યુવાન સ્ત્રીને ખબર હોય કે આ તેમના પ્રેમની અંતિમ ઘડી છે અને તેમના પ્રેમની ક્ષણ ની કાલ આવવાની નથી ત્યારે સમાજની બીક રાખ્યા વગર તે આવેલી છેલ્લી ક્ષણોને જતી નથી કરી શક્તી. સમાજની દષ્ટિએ ભલે પાપ હોય પરંતુ અમારા માટે એક થવાની તે છેલ્લી ઘડી હતી.”

દરિયાઈ હવાથી તેના વાળ ઉડી રહ્યા હતાં. તેને સરખાં કરતાં તે બોલી, “સુનીલ બહુ સુંદર અને બહાદૂર હતો. હું તે વખતે કામ કરતી હતી. સંજોગોવસાત અમે મળ્યા અને ઘણાં નજીક આવી ગયા. સુનીલે સેનામાં ભરતી કરેલી. જ્યારે તેને યુધ્ધમાં જવાનો કોલ આવ્યો ત્યારે અમારી પાસે સાથે ગાળવાની એક જ રાત હતી. એ તો યુધ્ધમાં કુરબાન થવા જઈ રહ્યો હતો. તો શું મારી જાત એનાથી પણ કિંમતી હતી કે હું મારૂં સમર્પણ ન કરી શકું?”

થોડીવાર રોકાઈને એ બાલી, “હું પ્રસન્ન છું અને મને જરાએ અફસોસ નથી. મેં તેને તે રાતે સમાજની બીક રાખ્યા વગર ભરપૂર પ્રેમ કર્યો.”

આટલું બોલતાં બોલતાં તેના ગળામાં પહેરેલું લોકેટ ને આગળ કરી ખોલીને તેણે સુનીલનો ફોટો બતાવ્યો. આ સુનીલ, જેણે મને પ્રેમ કર્યો અને આજે પણ તે મારા મનમાં વસેલો છે અને મને વિશ્વાસ નથી આવતો કે તે આ દુનિયામાં નથી. તે હંમેશા મારી સાથે છે અને તેની યાદગાર રૂપે મારી પાસે અશોક છે તેમ બોલતા તેની નજર રેતીમાં મહેલ બનાવી રમી રહેલા અશોક પર નજર ગઈ.

ફોટો જોતા જયંત વિચાર કરી રહ્યો હતો કે તે આ દુનિયામાં ન હોત તો કેવું સારૂં થાત. કેટલો વિચિત્ર સંયોગ છે. ઘણીવાર એવી ઘટનાઓ બનતી હોય છે જે વાર્તા જેવી લાગે. ફોટામાં જે વ્યક્તિને તેણે જોઈ તે પોતાનો ભાઈ સુનીલ હતો.

તે યુધધમાં ગયો હતો અને છાપામાં તેના મરી ગયાના સમાચાર પણ આવેલા. પરંતુ તે જીવતો પાછો પોતાને ઘેર પોતાના બાળકો અને ધર્મપત્નિ પાસે આવી ગોઠવાઈ ગયો હતો.

અને આ બાજુ માયા સુનીલના પ્રેમના આધારે જિવન વીતાવી રહી છે, જે પ્રેમ જુઠો અને બનાવટી છે. તેનો સગો ભાઈ જ તેને ઠગાવી ગયો.

જયંત મુંજવણમાં પડી ગયો. જો માયા સાથે લગ્ન કરે તો ભવિષ્યમાં તેના ભાઈ સાથે મુલાકાત થયા વગર રહેવાની નથી. તે સમયે માયા ની શું દશા થશે. જેને અત્યારે પૂજી રહી છે. તેના દીકરાને પ્રેમની નીશાની રૂપે ઉછેરે છે, તેનું શું થશે? ભાઈની ધર્મપત્નિના સુખી સંસારની શું દશા થશે?

આ બધો વિચાર કરી તેણે માયાને નીચી મૂંડીએ લોકેટ પાછું આપ્યું અને ભારે પગલે ચુપચાપ ત્યાંથી ચાલી નીકળ્યો.

માયા તેને જોઈ રહી. જયંતને જરા ઠેશ આવી પણ તે સંભાળીને ચાલવા લાગ્યો.

દરિયાના ખારા પાણી તેની આંખો પર પડી રહ્યા હતાં. ખારા પાણીથી તેની આંખો બળે તેના કરતાં તેના દિલમાં વધારે બળતરા થતી હતી.

“અશોક!” માયાએ બૂમ પાડી, “ચાલો બેટા, આપણે ઘેર જઈએ.”

“મમ્મી, જયંતકાકા ક્યાં છે?”

“એ તો ચાલ્યા ગયા. આપણને તેની જરૂર નથી”, કહીને માયાએ અશોકનો હાથ પકડી લીધો.

“તું રડે છે કેમ?” “નહીં બેટા, આંખમાં ખારૂં પાણી ગયું હશે.” માયાએ જવાબ આપ્યો અને બંને ઘર તરફ ઉપડ્યા.

માયાને ક્યા ખબર હતી કે જયંત જ તેને ખરો પ્રેમ કરતો હતો. તેણે પોતાના પ્રેમની આહુતી આપી જેથી માયા જેને સાચો પ્રેમ સમજી પૂજી રહી છે તે લજવાય નહીં. અને તેને પાપનો કાંટો બની ખટકો બને નહીં.


હિંદીમાંથી ગુજરાતી નો ભાવનુવાદ: કોકિલા રાવળ
ઈંગલીશમાથી રુપાન્તરકાર: બ્ર્હ્મદેવ, પુસ્તક: વિશ્વ કી 50 સંવેદનશીલ કહાનિયાં
મુળ લેખક: હિમા બાલ, ભારત

પાનખર

 

  1. અરે, મને
    photo: Kokila Raval

    કમળો નથી થયોને ?
    આ પર્ણ
    કેમ પીળા લાગે છે ?

  2. ઊડી જતો
    ટહુકો
    એવું તો શું કહી ગયો
    કે
    પર્ણ
    પીળા થઈ ગયાં !
  3. કોયલ
    પૂછે ડાળને,
    જોઈએ છે ટહુકો ?
    બોલો, ખરેલાં પાનની
    કઈ ઢગલીમાં હશે ?

કવિ: પ્રીતમ લખલાણી, કાવ્યસંગ્રહ ‘દમક’ માં થી

દ્વાર કોઈ ખટખટાવી જાય છે

દ્વાર કોઈ ખટખટાવી જાય છે,

photo: Kokila Raval

આખા ઘરને હચમચાવી જાય છે.

જિંદગીભર કોણ સાથે રહી શકે?
બહુ એકલતા નિભાવી જાય છે.

ખાલીપાથી હું ડરું છું એટલે,
વેદનાઓ ઘર સજાવી જાય છે .

જિંદગીથી થઈ ગયા છે જે વિદાય,
આંખમાં ક્યારેક આવી જાય છે.

નહીં જિવાયેલી ક્ષણોના બોજને,
ચાર જણ અંતે ઉઠાવી જાય છે.

મોડી રાત્રે શેરીમાં રખડે ‘રઈશ’,
રોજ કોઈ ઘર બતાવી જાય છે.


કવિ: રઈશ મનીયાર, પુસ્તક: સ્પર્શી શકાય પુષ્પને ઝાકળ થયા પછી

ડાઉનલોડ

કાવેરી હળવો ગુસ્સો કરી રહી હતી. ‘સવાર સવારમાં આજે તમારું ફટકી ગયું છે કે શું?’ કારણ એ હતું કે મેં એને મારો ફોટો લેવાનું કહ્યું – એ પણ વળી મોબાઇલથી.

સવારના હીંચકે બેસીને બીજી વાર ચા પીઉં. વર્તમાનપત્ર વાંચવાનું હોય. થોડીવાર એમ સમાચારોથી હૈયાને અને હિંચકાથી શરીરને હિલ્લોળાવી લઉં. પછી મોબાઇલથી વાઇબ્રન્ટ કરી લઉં.  પરંતુ આજે મેં સવાર સવારમાં એને કહ્યું કે હું ઝૂલતો હોઉં તેવો ફોટો લઇ દે, એટલે એનું ફટક્યુ. પાલવથી હાથ લૂંછતી રસોડામાંથી બહાર આવીને મારી સામે ઉભી રહી.

‘એક ક્લિક ઓન્લી.’

‘ પણ આવા ફોટાનું શું કરશો ?’

‘ અપલોડ કરીશ. બધું સમજાવું તને પણ પહેલા એક ફોટો લે.’ એણે મારો ફોટો લીધો.

મોબાઇલ મારા હાથમાં પકડાવતા કહ્યું, ‘પત્યું?’

‘ના. મારી બાજુમાં બેસ.’

‘પણ ઘરકામ કોણ પતાવશે?’

‘અરે બાબા, એ રોજનું છે. આ બૈઠ મેરે પાસ, તુજકો દેખતા રહું.’ કહી મેં હળવું સ્મિત કર્યું.

એ બેઠી. મેં ફેઇસબુક ખોલ્યું. વચ્ચે વચ્ચે મેં એને કહ્યું, ‘આપણે મિતેશની ચિંતા કર્યાં કરતા હતા ને?’ પાલનપુર વરસાદી આફતોથી જળબંબાકાર થઇ ગયેલું. મને મારા જીગરી દોસ્ત મિતેશની ચિંતા થયા કરતી હતી. એના સંપર્કના તમામ પ્રયત્નો નિષ્ફળ ગયા હતા. હૃદય પર ભાર વધી રહ્યો હતો. કાવેરીને પણ એની ખબર હતી એટલે એણે તરત પૂછ્યું, ‘હાં તો?’

ફેઇસબુક ખુલ્યું. મેં એક ફોટો દેખાડ્યો. ‘ઓહહો…મિતેશભાઇ!!!’ એના ચહેરા પર રાજીપો આવ્યો.

મિતેશ ચા પીતો ઝૂલતો હતો. કાવેરીએ હમણાં લીધેલો મારો ફોટો મેં અપલોડ કર્યો ને મેં કોમેન્ટ લખી ‘બકા… લવ યુ… હૃદય મારું ડાઉનલોડ થયું છે, હોં?’


લઘુકથા લેખક: હરીશ મહુવાકર, તારીખ: 30/7/17
મોબાઇલ:  94262.23522   ઇ-મેઇલ: harishmahuvakar@gmail.com
“અમે”, 3/A, 1929, નંદાલય હવેલી પાસે, સરદાર નગર, ભાવનગર 364 002

પત્નીનું મોત

અમારાં વૃધ્ધ પોસ્ટમાસ્તરની જુવાન અને સુંદર પત્નીનુ અકાળે અવસાન થયું. રિવાજ મુજબ પત્નીને દફનાવ્યા પછી અમને સૌને તેના ઘેર જમવાનું આમંત્રણ મળ્યું.

ટેબલ ઉપર સામે ગુલાબી રંગની કેઈક પડી હતી. કેઈક સામે નજર પડતા પોસ્ટમાસ્તર વિલાપ કરવા લાગ્યો. “કેટલી સુંદર કેઈક છે. મારી પત્ની આવીજ ગુલાબી અને સુંદર હતી.”

“હા બહુ સુંદર હતી,” ટેબલને ફરતે બેઠેલા મિત્રોએ માથું ધુણાંવી હાજિયો પૂરાવ્યો.

પોસ્ટમાસ્તર બોલ્યો, “હા. તે અતિ સુંદર હતી પરંતુ હું તેની ખાલી સુંદરતાને લઈને પ્રેમ ન્હોતો કરતો. તેનામાં બીજા સારા ગુણો પણ હતાં જે સારી પત્નીઓમાં જોવા મળે છે. બીજું કારણ તે પતિવૃતા પણ હતી. હું સાંઈઠ વર્ષનો બુઢો અને તે વીસ વર્ષની ચંચળ, છતાં તે મારી સાથે વફાદાર હતી.”

watercolor: Kishor Raval

આ સાંભળી ત્યાં એક મિત્રને ઉધરસ આવી. પોસ્ટમાસ્તર બોલ્યો, “મને લાગે છે કે તમને મારી વાતમાં વિશ્વાસ નથી આવતો.”

જેને ઉધરસ ચડી હતી તે મિત્રએ કહ્યું, “ના ના, એવું નથી. અમને તમારી વાતમાં વિષ્વાસ છે. પરંતુ આજકાલ એવી પત્નીઓ જ ક્યાં રહી છે! આ તો સામાન્ય વાત છે. સુંદર પત્નીને ક્યાંક ને ક્યાંક…”

પોસ્ટમાસ્તર વચમાંજ બોલી પડ્યો, “તો તમારૂં કહેવું એવું છે કે મારા જેવા બુઢાની જુવાન પત્ની વફાદાર કેવી રીતે હોઈ શકે. પરંતુ તેને વફાદાર રાખવા માટે મારે એક તરકીબ કરવી પડી હતી, જેથી હું ચેનથી સુઈ શકતો હતો.”

“એ વાત શું હતી?” બધાં મિત્રોમાંથી એક બોલી પડ્યો.

“સાવ સાધારણ વાત હતી. મેં એવી અવફા ફેલાવી દીધી હતી કે મારી પત્ની પોલીસ અધિકારીની પ્રેમિકા છે. આ શબ્દો પૂરતાં હતાં, મને ખાત્રી છે કે તમે લોકોએ પણ આ અવફા સાંભળી હશે. તમે બધાં પોલીસ અધિકારીને ઓળખો છો,જો તેની કાને વાત જાયકે કોઈતેને શંકાની નજરથી જુએ છે તો તેના છોતરા કાઢી નાખે. એ પોલીસ અધિકારીની ધાકથી મારાં બધાં મિત્રો મારી પત્ની થી ઘણાં દૂર રહ્યા.”

વાત પૂરી કરીને પોસ્ટમાસ્તર ખડખડાટ હસી પડ્યો. જેને ઉધરસ આવી હતી તેણે પૂછ્યું, “તો પછી પોલીસ અધિકારી સાથે તમારી પત્નીને કોઈ સબંધ ન્હોતો?”

આ સાંભળીને પોસ્ટમાસ્તર ફરી જોરદાર હસ્યો, અને બોલ્યો, “તેણે તો મારી પત્નીને જોઈ પણ નથી. મારી આ યુક્તિને કારણે મારી પત્ની મને વફાદાર રહી. એટલે જ હું તેને પ્રેમ કરતો હતો.”

ત્રણેક મિનિટની શાંતિ પછી બધાં મિત્રો વિચારમાં પડી ગયા કે પોસ્ટમાસ્તરની ચાલાકીને કારણે આપણે કોઈએ સરખી રીતે તેને નીરખી પણ નહીં.

પોસ્ટમાસ્તરે શાંતિનો ભંગ કર્યો અને સૌને વાઈન પીવાનો આગ્રહ કર્યો. વાઈન પીતા પીતા ઉધરસ ખાનાર મિત્રથી કહેવાઈ ગયું કે, “ભગવાનની દયાથી તમારાં જલ્દી બીજા લગ્ન થાય!”


અનુવાદક: કોકિલા રાવળ, Hindi to Gujarati

पुस्तक: विश्व की संवेदनशील कहानियाँ, रुपान्तरकार: ब्रह्मदेव, रुस अंतोन चेखव, English to Hindi, from Russian Anton Chekhov

 

ગુજરાતી કહેવતો

 

  • લક્કડ કા લાડુ ખાવે વો ભી પસ્તાવે, નખાવે વો ભી પસ્તાવે.
  • ભેંસ ભાગોળે, છાશ છાગોળે, ઘરમાં ધમાધમ.
  • છાશમાં માખણ જાય ને બૈરી ફુવડ કહેવાય.
  • વાંઢાને ઘેર વલોણું નહિને અપાસરે ઢોકળા નહિ.
  • સુતારનું મન બાવળિયે.
  • દરજીનો દિકરો જીવે ત્યાં સુધી સીવે.
  • ધોબીનો કુતરો નહીં ઘરનો નહીં ઘાટનો.
  • ગરજ સરી એટલે વૈદ વેરી.
  • બ્રાહ્મણ ફેરા ફેરવી દે ઘર ચલાવી ન દે.
  • ડોક્ટરની ભુલ કબરમાં, વકિલની ભુલ ફાંસીને માંચડે.
  • કાજી દુબલે ક્યોં તો સારા ગાંવકી ચિંતા.
  • હળદરને ગાંઠીએ ગાંધી ન થવાય.
  • ઘરના ઘંટી ચાટે ઉપાધ્યાયને આટો.
  • ઊંટના અઢારેય વાંકા.
  • આભ ફાટે ત્યાં થીગડું ન દેવાય.
  • તેજીને ટકોરો, ગધેડાને ડફણાં.
  • અંબાડી હાથી ઉપર શોભે, ગધેડા ઉપર નહીં.
  • હાથીના દાંત દેખાડવાના જુદા અને ચાવવાના જુદા.
  • સો ચુહા મારકે બિલ્લી હજકો ચલી.
  • બિલાડી બચ્ચા માટે સાત ઘર ફેરવે.

લેખક: મંજુ પટેલ

હૂંફ

હાથ-મોં લૂછી દેવિકાએ પથારીમાં લંબાવ્યું. આખા દિવસના કામના થાકથી શરીર કળતું હતું. માથું ભારે-ભારે થઈ ગયું. કામની હાડમારી તો દરરોજ રહેતી; પણ આજે હદ થઈ ગઈ. છેક સાંજ પડ્યે નિરાંતનો શ્વાસ લેવા મળ્યો.

ગઈ રાતના ઉજાગરાને લીધે સવારે મોડે સુધી સૂઈ રવેવાની ઈચ્છા હતી; પરંતુ સાત ન વાગ્યા કે બહાર ગામથી ‘અતિથિ’ આવીને ઊભા રહ્યાં. સવારથી જ સરભરા શરૂ. ગરમ પાણી, દૂધ, ચા, નાસ્તો…

શાક-ભાજીવાળો સમયે જ ન આવ્યો. છેક શાક માર્કેટ ચાલીને ગઈ અને આવી. રીક્ષા તો મળે પણ…

ગેસના એકના એક સિલિન્ડરને આજે જ ખાલી થવાનું સૂઝ્યું. પ્રાયમસ પર રસોઈ કરી પરવારી ત્યાં સુધીમાં જમવાના હોંશ પણ ન રહ્યા. મહેમાનો તો જમીને વિદાય થયા. પાછળ કામનો ઢગલો છોડતા ગયા. એક તો અણઘડ હાથ ને એકલે પંડે બધું કરવાનું.

અરે! ક્યાં મમ્મીનું ઘર ને ક્યાં… ? થાક અને પૈસાની હાડમારીની ઓળખાણ જ ક્યાં હતી? અહીં તો…! એની આંખો ઉભરાવા માંડી.

‘ દેવી.’

watercolor: Kishor Raval

સુધાંશુનો અવાજ સાંભળી પથારીમાંથી ઊભા થઈ, દોટ મૂકી એણે બારણું ખોલ્યું. નોકરીથી થાકીને આવેલા પતિનું સ્મિત મનને પ્રફુલ્લિત કરી ગયું. એ એને વળગી પડી.

સુધાંશુ એના માથા પર હાથ પસવારવા લાગ્યો. એ હેતાળ સ્પર્શથી જાણે બધો જ થાક ઉતરી ગયો.

પતિના હૈયાની હૂંફને શ્વાસમાં ભરી લેતા એણે કહ્યું, ‘સુધાંશુ, બહુ થાકી ગયો છે ને! ચાલ હાથ-મોં ધોઈ લે. હું ચા બનાવીને લાવું છું.’


૨૫.૧૧.૯૫ – શામળદાસ આર્ટસ કોલેજના મુખપત્ર ‘ શ્યામલ’માં પ્રકટ, સમગ્ર ગુજરાત લઘુકથા સ્પર્ધામાં તૃતીય ક્રમે વિજેત કૃતિ

લેખિકા: નસીમ મહુવાકર
પુસ્તક: અમે

મામીની નાદાનિયત

વર્ષો પહેલાની વાત છે. ત્યારે મામી મુંબઈનાં અંધેરી નામના પરામાં રહેતા હતાં. મુંબઈ શહેરમાં આવવુ જવું હોય તો બસ લઈને જતાં. ગલ્લીને નાકેથી જ બસ મળી જતી.

મામીના મોટાબેનને બોમ્બે હોસ્પીટલમાં માંદગીને કારણે દાખલ કરવામાં આવ્યા હતાં. મામીને થયું ચાલને ખબર કાઢવા જાઉં. બપોરના ટાઈમે જમી કરીને નીકળ્યા. સાંજ સુધીમાં પાછા આવી જવાના હતાં. ત્યારે દીકરી હજી દોઢ જ વર્ષની હતી. ઘેર માસીજી રહેવા આવ્યા હતાં. એટલે તેની પાસે દીકરીને મૂકી મામી એકલા ગયા.

પાછા ફરતાં ઓફિસેથીનીકળતા લોકોનો ટ્રાફીક વધી ગયો હતો. બસ ભરેલી જ આવતી હતી. મામી ઉભા ઉભા થાક્યા હતાં. દીકરીમાં જીવ પહોંચ્યો હતો. આમ તો બપોરે સુવરાવીને નીકળ્યા હતાં. માસીને બહુ પજવતી નહીં હોય તેવા વિચાર કરતા હતાં ત્યાં એક કાર આવીને ઉભી રહી. ચાર પાંચ સજન દેખાતા માણસો હતાં. મામીને ક્યાં જવું છે તે પૂછ્યું. તેઓ પણ તે બાજુ જતાં હતાં. મામીએ વધારે વિચાર કર્યા વગર હા પાડી દીધી.

એક ભાઈ આગલી સીટમાં બેઠેલા તે પાછલી સીટમાં જતાં રહ્યાં. મામી તો આરામથી બેસી ગયા.

મામી સાથે ઓપચારિક વાતો કરી તેઓ ઓફિસની વાતો અને પોલીટીક્સની વાતોએ ચડ્યા. મામી તો થાક ઉતારતા આજુબાજુના પાટિયા વાંચતા બેઠા હતાં. ત્યાતો એક પછી એક બધાંના ઉતરવાના સ્થાનો આવતા ગયા તેમ ઉતરતા ગયાં.

મામી અને પેલા ડ્રાઈવીંગ કરતાં હતાં તે ભાઈ એકલા થઈ ગયા. થોડી આડી અવ

image: http://static.dnaindia.com/sites/default/files/styles/half/public/2017/01/09/536637-linking-road-010817.jpg

ળી વાતો કરી,પછી ભાઇ કહે તેને જુહુ સ્કીમમાં બંગલો છે, એ રસ્તો લઇએ, સાથે ચા પીએ, પછી ઘેર મૂકી જઈશ.

તેણે ધીરે રહીને મામીના સાથળ ઉપર હાથ મૂક્યો. આગળ શું થશે તે મામીને સમજાઈ ગયું. મામી ગભરાણાં અને ફસાઈ ગયા હોય તેવું લાગ્યું.

હવે આમાથી કેવી રીતે છટકવું તેના વિચાર કરવા લાગ્યા. જેવું બાંદ્રા અને લીંકીંગ રોડ, ખાર જવાનો રસ્તો આવ્યો ત્યાં ગાડી ધીરી પડી. લીંકીંગ રોડ જુહુ સ્કીમ બાજુ જતો હતો.

મામી ચાલુ ગાડીએ દરવાજો ખોલી ઉતરી ગયા. દોડીને ઘોડબંદરના બસ સ્ટોપ (એસ.વી. રોડ) ઉપર ટોળા વચ્ચે જઈ ઉભા રહી ગયા…


લેખક: કોકિલા રાવળ

વતનની ધૂળ

વતનની ધૂળના એકેક કણને સાચવજો
ને આરપાર આ વિસ્તરતા રણને સાચવજો

હવાને, બાગને, વહેતા ઝરણને સાચવજો
ને હેમખેમ આ વાતાવરણને સાચવજો

યુગોના ભારેલા અગ્નિની રાખ ખંખેરી
સમયના ચોકમાં એકેક ક્ષણને સાચવજો

બધું જ ખૂંપી રહ્યું છે ક્ષણે ક્ષણે ઊંડે
તમારો પગ ન પડે ત્યાં, કળણને સાચવજો

watercolor: Kishor Raval

બધાં જ એક યુગલમાંથી જન્મ તો પામ્યાં
કુટુંબમાં હવે અંતિમ મરણને સાચવજો

ક્યહીં ન હાથથી છટકીને આપને વાગે
હવામાં ઊંચે ઉગામેલા ઘણને સાચવજો

આ દુનિયા જાય જહન્નમમાં તો જવા દેજો
કોઈના નામના પ્રાત:સ્મરણને સાચવજો

બીજા બધાને ઉપરવાળો સાચવી લેશે
બની શકે તો તમે એક જણને સાચવજો

“કશો જ અર્થ નથી” કહેવુંયે નિર્થક છે
આ ભૂંડી ભાષાના પોપટરટણને સાચવજો

સુંવાળા ચર્મનાંવસ્ત્રોનો મોહ છોડીને
સુવર્ણ ભાસતાં પીળાં હરણને સાચવજો

તિમિર ને તેજના મિશ્રણ ઉપર બધો આધાર
સિતારા ચાંદને સૂરજકિરણને સાચવજો

પછી તો કર્મના ઘેંટાઓ આવશે પાછળ
પ્રથમ બને તો વિચારોનાં ધણને સાચવજો

કશુંય ધૂંધળું રહેવા નપામે ભાષામાં
દરેક શબ્દના સ્પષ્ટીકરણને સાચવજો

તિરાડમાંથી ન ટપકી પડે અમીઝરણું
હૃદયના કેન્દ્રના પાષણપણને સાચવજો

વતનની ધૂળ વિખેરાઈ જાય તે પહેલાં
વતનની ધૂળના સૌ સંસ્મરણને સાચવજો

દબાઈ જાય ના કીડીના કાફલા આદિલ
વિજયની કૂચમાં ધસમસ ચરણને સાચવજો.


વતનની ધૂળને ગઝલાંજલિ
૧૮મી માર્ચ, ૨૦૦૨. ન્યૂ યોર્ક
ગઝલકાર: આદિલ મન્સૂરી
( ગઝલના આયનાઘરમાં )

ગાંધીજીના વિચારો

  • સ્ૃષ્ટિ આપણી જરૂરિયો પૂરી પાડવા જેટલું દરરોજ ઉત્પન કરે છે અને જો દરેક જણ પોતાને જરૂર જોઈતું લે અને વધારે ન લે, તો આ દુનિયામાં ગરીબાઈ ન રહે અને આ દુનિયામાં કોઈ પણ માણસ ભૂખમરાથી ન મરે.
  • સત્ય હકાર છે, અહિંસા નકાર છે. સત્ય વસ્તુનું સાક્ષી છે, અહિંસા વસ્તુ છતાં તેનો નિષેધ કરે છે. સત્ય છે, અસત્ય નથી.
  • સત્યાગ્રહ એ શુધ્દ અહિંસક શસ્ત્ર છે.
  • ધર્મ એ માણસની વ્યક્તિગત વસ્તુ છે.
  • અનાથ દીનદુખિયાંની સેવા કરવી એ ધર્મ.

પુસ્તક: સત્યનો ચહેરો, ગાંધીજીની વિષ્વભરમાંથી પ્રકાશિત પોસ્ટલ સ્ટેમ્પ્સ અને અવતરણોની સ્મરણિકા