પ્રેમની પ્રતીક્ષા

પચાસ વર્ષ પહેલાની આ વાત છે, જ્યારે સ્વીડનના એક ગામમાં એક જુવાને ભવિષ્યમાં પોતાની થનાર પ્રિયતમાને આલંગીને ચુંબન આપી કહેલુ કે  “હવે થોડા દિવસમાં જ પાદરીના આશીર્વાદથી આપણે એક થશું અને આપણો ઘરસંસાર શરૂ કરશું.“

તેની પ્રિયાંએ સ્મીત સાથે કહેલુ કે “આપણા સંસારમાં શાંતિનુ સામ્રાજય હશે, કારણકે હું તમારા સિવાય જીવી નહીં શકુ.“

આ જુવાન પાસેની ખાણમા જ કામ કરતો હતો. જ્યારે અવારનવાર તેઓ ચર્ચમાં સાથે જતા ત્યારે પાદરી હંમેશા કહેતો કે ”આ જોડી તો મરતા સુધી જુદા નહીં પડી શકે.“ પરંતુ, મૃત્યુ તો તાબડતોબ આવી પહોંચ્યું…

રોજની માફક જુવાન મજુરનો ગણવેશ પહેરી પ્રિયાની ખડકીએ ગુડ-મોર્નીગ કહી કામે ગયો તે ગયો. તે કારમા દિવસે તેને ગુડ-નાઈટ કહેવા પાછો ન ફર્યો…

તેની પ્રિયાએ જુવાનને ભેટ આપવા માટે કાળા રંગના રુમાલ ઉપર લાલ કિનાર હોંશેથી ગુંથી રાખેલી. તેણે રુમાલને સાચવીને એક ડબામાં યાદગીરી તરીકે મૂકી પછી ખૂબ રડી. તે તેને કદી ભૂલી ન શકી. તેની પાછળ  આખી જિંદગી આંસુ સારતી રહી…

ત્યાર પછી તો દુનિયામાં કેટકેટલી ઘટનાઓ બની. યુધ્ધો થયા. રાજા શાહીઓ બદલાણી. ઘણા રાજ્યો સ્વતંત્ર થયા. ખાણોમાંથી મુલ્યવાન ધાતુઓ ખોદાતી રહી. ખેતીઓ થતી રહી. આમ પચાસ વર્ષ વીતિ ગયા.

એક દિવસ ખાણમાં છસો ફુટનીચે રસ્તો ખોદાતો હતો ત્યારે જુવાન સીસા અને સલફેટથી જડિત મળી આવ્યો. જાણે આરામ કરવા જરા લાંબો થયો છે ને થોડીવારમાં કામે લાગશે…

તે મૃત્યુ દેહને ઓળખવા માટે તેના મા બાપ કે મિત્રો જીવતા નહોતા. અંતમાં પેલી પ્રિયા જે બુઢ્ઢી થઈ ગયેલી તે લાકડીના ટેકે જોવા આવી. જોતાંવેત તેને ઓળખી ગ. મૃતદેહને વળગીને રોતી જાયને ભગવાનનો પહાડ માનતી જાય કે તેને આખરે છેલ્લી વાર દર્શન કરવા મળ્યા. પછી તેણે સૌને પચાસ વર્ષ પહેલા થયેલા પ્રેમ પ્રસંગની વાત કરીને જણાવ્યુ કે લગનને અઠવાડિયાની જ વાર હતી. આ સાંભળી આજુબાજુ ઉભેલા લોકોની આંખ ભીની થઈ. સુંદર જુવાનને જોઈ લોકો કલ્પના કરવા લાગ્યા કે આ બુઢ્ઢી જુવાન હશે ત્યારે કેવી સુંદર લાગતી હશે. બુઢ્ઢી તેના જુના સ્વપનોમાં ગરકાવ થઈ ગઈ. તેના અરમાનો પૂરા થયા નહોતા. ન તો જુવાનના હોટ હલ્યા કે આંખો ખૂલી…

બીજે દિવસે બુઢ્ઢીએ લગન કરવા જતી હોય તેવા કપડા પહેર્યા અને ડબ્બામાંથી લાલ કિનારવાળો કાળો રૂમાલ કાઢી કબ્રસ્તાન ઉપર પહોંચી ગઈ. યુવાનના ગળે રૂમાલ લપેટ્યો અને બોલી, “મારા વ્હાલા; આરામ કરો. થોડા વખતમાં હું તમને મળીશ. ભગવાનની કૃપાથી આપણે આખરે મળી શક્યા તેમ પાછી જરૂર ભગવાન આપણી ઉપર ઉદાર થઈ કૃપા કરશે.” જતા પહેલા એક વાર દર્શન કરી ત્યાંથી નીકળી ગઈ.


ભાવાનુવાદ — કોકિલા રાવળ

વાર્તા — પ્રેમની પ્રતીક્ષા, પુસ્તક — विश्व की 50 संवेदनशील कहानियॉं, रुपानतरकार — ब्रह्मदेव, લેખક — અનામી

                                 

ખિસકોલી

ખિસકોલી તો રોજ સવારે આંગણે મારે આવે,
ગુચ્છા જેવી પૂંછ હલાવી, “કેમ છો?“ કહી ભાગે…

મગફળી લઈ આવું ત્યાં ઉતાવળી થઈને નાસે,
પાણીલઈને આવું ત્યાં તો કૂદકો મારી ભાગે!

દાદીમાના બાગમાં એણે દર બનાવ્યું મોટું,
નાનાં-નાનાં બચ્ચાં એમાં ઝીણું- ઝીણું બોલે…

દરમાંથી તો છાનાંમાનાં ડોકિયાં બચ્ચાં કરે,
માને જોઈને એની પાછળ દોટમદોટા કરે…

બોલ્યા વિના એની સાથે દોસ્તી મારે મોટી,
પાછલા પગે ઊંચી થઈ મારી આંખમાં આંખ પરોવે!


કવિયેત્રી — નીિરૂપમા મારૂ (  “જીવન પગથારે“ ) ના સૌજન્યથી.

સંપાદક — કોકિલા રાવળ

મૂંજવણ

watercolor: Kishor Raval

રોજ સવારે / બાગમાં / માલણ મૂંજાય-

શું વીણું?

ટહુકો

કે પછી ફૂલ?


કવિ — પ્રીતમ લખલાણી  (અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો) મધુસૂદન કાપડિયા, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી
સંપાદક — કોકિલા રાવળ

ભૌંદ્

નામ તો એનું હતું ઘનશ્યામ પણ ગામમાં સૌ એને ભૌંદ્ ના હુલામણા નામે ઓળખતા. ગોળમટોળ જાડિયો દેહ, જડભરત જેવો ચહેરો અને જોતાં જ મૂરખ જણાઈ આવે તેવી આંખો. આમતો બાઘ્ઘાે, લોકો ઘણા મળે પણ ભૌંદ્ ની વાત કોઈ ઓર જ લાગતી. એની મૂર્ખામીમાં એનો સ્થૂળ દેહ જાણે વધારો કરતો હતો. બધા વાતો કરતા હોય તો વચ્ચે એકાદ વાક્ય એવું બોલી પડે કે એની મૂર્ખામી છતી થઈ જાય. બધા હસી પડે.

કશું કામ સોંપીએ તો એમાંય છબરડા વાળે. લોચા નોજ માણસ. પણ  ફેરો બધાનો ખાય. હસતું મો રાખે. એની ગમે તેટલી મશ્કરી કરીએ તો કદી ગુસ્સે થાય નહિ. એટલે બધાને ગમતો થઈ ગયેલો. છોકરાંઓ અને યુવાનો માટે તો એ મજાકનું સાધન થઈ ગયેલો. કામ સોંપ્યું હોય તો ક્યારેક ઊંધુ છતું કરી નાખે પણ કામ બધાનાં કરે.

ઉનાળાની બપોરે ખડકીના છોકરા પત્તાં ટીચતા હોય તો ભૌંદ્ પાણી ભરી લાવી પીવડાવે. મોટેરાં ગપ્પાં મારતા બેઠા હોયને ગામના રેલ્વેસ્ટેશનની હોટેલથી નાસ્તો મંગાવે તો ભૌંદ્ દોડતો જઈ લઈ આવે. કોઈનું દૂધ લાવી આપે, કોઈની શાકભાજી લઈ આવે, તો કોઈના નાનાં છોકરાં રમાડે. બપોરના સમયે પોસ્ટઓફિસ, બેંક કે સ્કૂલમાં ધક્કાફેરા ખાતો હોય. 

બધેથી થોડીઘણી બક્ષિસ રોકડમાં મળે તેમાં એનો ગુજારો ચાલે. કોઈ કોઈ જૂનાં કપડાં પેંન્ટશર્ટ વગેરે આપી દે તો વળી રમણમૂખીએ તો એને જૂની કાંદા ઘડિયાળેય ભેટ આપેલી, અને વાડાની ઓરડી રહેવાય આપી હતી!

આવો અમારો ભૌંદ્ એક દિવસ ગામમાંથી અચાનક અદશ્ય થઈ ગયો તે ફરી કદી દેખાયો જ નહીં. ગામની બેંકમાંથી એણે મોટી રકમની ધાપ મારી લીધી હતી અને વ્યક્તિગતેય ગામલોકોનું પચાસેક હજારનું ફુલેકુ ફેરવતો ગયો હતો. આટલું ઓછું હોય એમ તે દિવસથી રમણમુખીની છોડી લીલાનોય આજ દિ લગી પત્તો નથી.


લેખક — ડો. હરબન્સ પટેલ  ( ચોકટનો ગુલામ ) ના સૌજન્યથી
સંપાદક — કોકિલા રાવળ.

વાદળ છાયા છુટ્ટાછવાયા વિચારો

સદીઓથી પોતાની હયાતીને સાબિત કરવા મથતો પવન પંખા જોડે સમાધાન કરી લેવાના મૂડમાં છે.

*****

ભીંતો પરથી ખરી રહેલાં પોપડાં દીવાલના બહેરા થઈ ગયેલા કાનની ચાડી ખાય છે.

*****

વૃક્ષને જોઈને આંખોને પ્રેમનો અર્થ સમજાતો જાય છે અને વ્યક્તિના કરમાઈ જવાનો અવાજ દરિયાની જેમ ઉછાળા મારે છે…

*****

શાંત પડેલા મોબાઈલમાં એસ. એમ. એસ.ની ઘંટડી સંભળાય છે ત્યારે ચાલુ વર્ગખંડમાં પાછલી બેન્ચનો તોફાન કરતો વિદ્યાર્થી યાદ આવી જાય છે…

*****

ઝાકળ પાંખડી પર હોય કે પાંપણ પર… ડાઘા છોડી જવાનો સ્વભાવ ક્યારેય નહીં છોડી શકે…

*****

ગમતી વ્યક્તિ આપણો ફોટો પાડે છે ત્યારે ફોટામાંની આપણી આંખોમાં એની ચમક ઝીલાતી હોય છે…

*****


 

લેખક — અંકિત ત્રિવેદી ( ‘ઓફ બીટ’ ના સૌજન્યથી )
સંપાદક — કોકિલા રાવળ.

મારી કવિતા

watercolor: Kishor Raval

મારી કવિતા ઘાસની પત્તીઓ જેવી છ
આ ધરતીમાંથી ઊગી નીકળતી-
ઝાકળભીના પવનોમાં વધતી જતી
રોજરોજ
તડકા ને વરસાદ ઝીલતી

મારી કવિતા બાળકો જેવી છે
ખુલ્લેખુલ્લુ ને મુક્તપણે બોલતી
વિશાળ દરિયાકાંઠે
છીપલાં ને શંખલાં વીણતી

મારી કવિતા વણજારો છે
પૂર્વ અને પશ્ચિમમાં થઈને
ગામડાં ને શહેરોમાં થઈને
રઝળપાટ કરતી
એને ખબર નથી પોતે શું શોધે છે
શું મેળવ્યું ને શું ગુમાવ્યું
રઝળપાટમાં નિમગ્ન

મારી કવિતા મારા જેવી છે
પોતાનામાં જ ખોવાયેલી-
શબ્દ મધમીઠા ચાખ્યા પછી
રસ્તો જ ભૂલી ગઈ છે એ


 કવિ — શરદચંન્દ્ર શેણોય ( કોંકણીમાંથી અનુવાદ )
અનુવાદક — જયા મહેતા  ( કવિતા ૨૦૦૭ માસીક )
સંપાદક — કોકિલા રાવળ

સાલ મુબારક!

સૌ વાંચકોને અમારા સાલમુબારક! 2020ના વર્ષે પર્યાવરણ માટે મોડુ થાય તે પહેલા કાંઈ કરવાનુ પણ લઈએ.

વૃક્ષારોપણ કરીએ, કે ટપકતા નળને સમા કરીએ, કે જમણવારોમાં કાગળ કે સ્ટાયરોફોર્મની જગ્યાએ થાળી-લોટો કે પત્રાવળા વાપરીએ, થેલીઓ ફરી વાપરીએ — અને ઘરેથી નિકળતા થેલીમાં તરસ છિપાવવા નાનો પ્યાલો રાખવો.

આવા નાના ફેરફાર તો આપણે સૌ કરી શકીએ. સાલ મુબારક!

શીત યુદ્ધ / સ્થાન

ઝાકળ જોડે
લડે તડકો, સ્થાન
પોતાનું લેવા.

લેખક : ઉદય બી. શુકલ ( ‘કવિતા’ )ના સૌજન્યથી
સંપાદક : કોકિલા રાવળ


 

તને
વરસાદમાં ભીંજાતી જોઈ
મારી ભીતર ઊગી ગયું
લીલુંછમ્મ ઘાસ!

લેખક : રમેશ પટેલ ( કવિતા )નાસૌજન્યથી
સંપાદક : કોકિલા રાવળ


 

બાપુની નાનપણની વાર્તા / Stories from Bapu’s life

ઘોરી અંધારી રાતથી મોહન ડરતો હતો. તેને કાયમ ભૂતની બીક લાગતી. જ્યારે રાતે એકલો હોય, ત્યારે તેને થતું કે ક્યા ખૂણેથી ભૂત ઓચીંતાનો તેની ઉપર છલાંગ મારશે. આજની અંધારી રાત એવી હતી કે માણસ પોતાનો હાથ પણ ન જોઈ શકે.

Image: Mickey Patel

મોહનને એક ઓરડામાંથી બીજા ઓરડામાં જવું હતું પણ તેના પગ સીસાની જેમ ભારે થઈ ગયા. અને તેનું હૃદય ઢોલની જેમ ધબકવા લાગ્યુ. તેની બુઢી કામવાળી રંભા દરવાજા આગળ ઉભેલી હતી

“બેટા, શું થયું?“ તેણે હસ્તા હસ્તા પૂછ્યું.

“દાઈ, હું બી ગયો છું.” મોહને કહ્યું.

“બેટા, શેનાથી બી ગયો?”

“જુઓ કેટલું અંધારૂ છે! મને ભૂતની બીક લાગે છે!” મોહને બીતા બીતા હોટ ફફડાવ્યા.

રંભાએ પ્રેમથી મોહનની માથે ટપલી મારી અને કહ્યું , “સાંભળ અંધારી રાતથી કોઈ બીતુ હશે? રામનુ નામ લે તો કોઈ ભૂત તારી આગળ ફરકશે નહીં! અને જોજે ને તું તારો વાળ વાંકો નહીં થાય, અને રામ તારૂ રક્ષણ કરશે.“

રંભાના શબ્દોથી તેનામાં હિંમત આવી અને તે રામનુ રટણ કરતો બાજુના ઓરડામાં ગયો.

તે દિવસથી જ્યારે મોહન એકલો પડી ગયો હોય, કે બીતો હોય, ત્યારે તેને થતું કે જ્યાં સુધી રામ તેની સાથે છે ત્યાં સુધી તે સહી સલામત છે.

આ શ્રધ્ધાથી ગાંધીજીને આખી જિંદગીમાં શક્તિ મળી, અને મરતી વખતે પણ તેના હોટને ટેરવે રામનુ નામ હતું.


અંગ્રેજીમાથી અનુવાદ — કોકિલા રાવળ

Stories from Bapu’s life, by Uma Shankar Joshi

હાસ્ય- માળાનાં મોતી

ભાવને કસવામાં જે કુશળતા સ્ત્રીઓ બતાવતી હોય છે તેવી પતિની પસંદગીમાં પણ બતાવે, તો છૂટાછેડાના કિસ્સા નહિવત થઈ જાય.

* * *

દીકરીએ આવીને જાહેરાત કરી કે અમુક યુવાન સાથે એણે વેવિશાળ કરી લીધું છે, એટલે તરત પિતાએ પૂછ્યું: “એની પાસે કાંઈ પૈસા છે?“

“તમે પુરુષો બધા સરખા જ છો,“ છોકરીએ જવાબ વાળ્યો. “એણે પણ તમારે વિશે એ જ પૂછેલું!“


સંપાદક — મહેન્દ્ર મેઘાણી ( હાસ્ય- માળાનાં મોતી )

સંકલન : કોકિલા રાવળ