તું પ્રેમ કરે છે ત્યારે

મારામાં સૂકાઈ ગયેલાં કેટલાંય રણ
ખળખળતી નદીઓ બની
કિનારા તોડવાનો પ્રયત્ન કરે છે,

બળતણ માટેનું લાકડું બની ગયેલાં
કેટલાંય ભીતરી વૃક્ષો
મ્હોરેલી મંજરીથી લચી લચી પડે છે,

વિષાદી અંધકાર
ચૈત્રની ચાંદનીનાં વસ્ત્રો પહેરી
ગલી ગલીએ
અભિસારનાં ગીતો ગુંજતાં કરે છે,

અને

મારી કૂખમાં
પુસ્તકને ઊઘડતે પાને શોભે એવું
કાવ્ય જન્મે છે.

તું પ્રેમ કરે છે ત્યારે..


પન્ના નાયક

રોલ નંબર આઠ- સંગીતા

સંગીતાએ માત્ર હાથ ઊંચો કર્યો. એ બહુ ઓછું બોલે, હાજરી માટે પણ માત્ર હાથ ઊંચો કરવાથી રોડવાઈ જતું હોય તો જીભ ઊંચી ના કરે એવી.

મેં એને પાસે બોલાવી કડક સૂચના આપી, ‘જો આજથી તારે પાણી ભરવા જવાનું બંધ, રીસેસમાં ઘરે જવાનું જ નહિ. મને પૂછ્યા સિવાય બહાર જ નહિ જવાનું.’

આદત મુજબ એણે માથું હલાવ્યું ને બેસી ગઈ.

એની આળસ ઉડીને આંખે વળગે એવી. બધી છોકરીઓ બે ચોટલા લે પણ સંગીતા એક જ ચોટલો રાખે, ને એ પણ બે-ત્રણ દિવસે ઓળતી હશે. કદાચ રોજ નહાવાનું એને ફાવતું નહિ હોય એમ લાગે. રીસેસમાં અને રજામાં જલદી વર્ગની બહાર દોડી ને નિકળી શકાય એવી મોકાની જગ્યાએ જ એને બેસવું ગમે. નોટબૂકમાં લખતી વખતે પાનું પૂરૂ થઈ જાય તો પણ ફેરવ્યા વગર જ નીચે ટેકામાં રાખેલી પાટી પર આગળ લખવા માંડે. લખાણ અધૂરું મૂકવું કે અનુસંધાન બીજે પાને ખેંચી જવાનું એને ગમે જ નહિ!

પહેલા ધોરણમાં બેસાડી ત્યારે ક્લાસનું બારણું બંધ કરવા જ ન દે. શિયાળૉ હોય, બહાર ઠંડો પવન હોય તો પણ બારણું બંધ કરીયે કે તરત જ મોટેથી રડવા માંડે અને બારણું ખોલાવ્યે જ છૂટકો કરે! એને અંદર કોઈક પ્રકારની બીક રહે કે હું રૂમમાં પૂરાઈ જઈશ! એ બીક મનમાંથી દૂર કરતા એક વરસ લાગેલું.

ક્લાસમાં એનો અવાજ ન હોય. ચુપચાપ પોતાનું કામ કર્યા કરે. પણ દરેક વાતમાં મૂંગા રહેવાની એની આદત આ દિવસોમાં મને પણ છેતરી ગઈ. હમણા હમણા એને રીસેસમાં વધુ સમય ઘેર જવા માટે રજાની જરૂર પડ્તી, ‘સાયબ, પાણી આવવાનો ટાઈમ થયો છે, મારે ઘરે પાણી ભરવા જવું પડશે. જાઉં?’

શાળાની ઘણી દીકરીઓને ઘરની પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા પાણી ભરવાના સમયે રજા લઈ ઘરે જવું પડતું હોય એટલે એ બાબતે હું પણ ના પાડું નહિ. એટલે સંગીતા પણ રોજ રીસેસ પછી પાણી ભરવા માટે ઘરે જતી અને પછી બહુ મોડી આવતી.

પણ ગઈ કાલે જે બન્યું એ સમજ્યા પછી મેં એને પાણી ભરવા માટે ઘેર જવાની રજા લેવા માટે ચોખ્ખી ના પાડી દીધી.

કાલે એ પાણી ભરવા ગઈ પછી ખાસ્સી વાર સુધી આવી જ નહિ. મેં એના વાલીને ફોન કર્યો, થોડી વારમાં કામે ગયેલા એના મમ્મી આવી ગયા. એટલી વારમાં તો સંગીતા પણ આવી ગઈ. પાણી ભરવામાં એ પરસેવાથી અને પાણીથી ભીંજાઈ ગયેલી હતી.

મેં તેના મમ્મીને કહ્યું, ‘આ સંગીતાને માથે રોજ આમ પાણી ભરવાની જવાબદારી નાંખો છો પણ મને એમાં ખૂબ ચિંતા રહે છે. તમે બીજો કોઈ રસ્તો ન કરી શકો?’.

તેના મમ્મી કહે, ‘પણ સાહેબ, મેં એને પાણી ભરવા જવાનું ક્યારેય કહ્યું જ નથી!’

મને નવાઈ લાગી, ‘તો ? એ તો રોજ રીસેસમાં પાણી ભરવા માટે જાય છે અને બહુ મોડી આવે છે. આજે વધુ મોડું થયું એટલે તમને બોલાવ્યા.’

સંગીતાના મમ્મી ગુસ્સ્સે થયા, ‘એલી છોડી, હાચું બોલ.. ક્યાં જા છો? મેં તને પાણી ભરવાનું કહ્યું છે?’

સંગીતા ગભરાય ગઈ, ‘ના… પણ… ‘

‘પણ… પણ… શું? કોણ તને પાણી ભરવા જવાનું કહે છે?’ તેના મમ્મી બરાબર ખિજાયા.

‘કાકાએ કીધું તું… ‘ એટલું બોલી સંગીતા રડવા માંડી.

જાણે વીજળી પડી, ‘મૂઓ… તારો કાકો… મારી છોડીનેય…-‘ ગાળો બોલતા તેના મમ્મી તેને મારવા જતા હતા પણ મેં અટકાવ્યા, ‘એમાં એનો શું વાંક છે?’

‘એમા તમને કાંય નહિ હમજાય સાહેબ…’ ગુસ્સાને કાબુ કરવા જતા સંગીતાના મમ્મીને પણ આંખમાં આંસુ આવી ગયા.

મેં કહ્યું, ‘હવે એવું કરજો, એના કાકા ઘરે જ હોય તો પછી એને જ પાણી ભરવાનું સોંપી દ્યો ને, સંગીતાને ભણવાનુંયે બગડે નહિ.’

ઉશ્કેરાયેલા સંગીતાના મમ્મી કહે, ‘અરે સાહેબ, તમારે મારી છોકરીને રજા આપવાની જ નહિ. એના કાકાને તમી નહિ ઓળખો, પાણી તો રોજ એ જ ભરે છે.’ પછી પરસેવો લૂછતા જતા જતા કહે, ‘અમારી શેરીમાં પાણી આવવાનો ટેમ તો રાતના આઠ વાગ્યા નો છે !’

 


 

રોલ નંબર સાત..

‘યસ સર્ર’ નરેશ બોલ્યો. હમેશ કરતા પણ બમણા ઉત્સાહથી અને ઊભો થઈ ને એ બોલ્યો, ‘યસ સરર..’ મારું ધ્યાન ખેંચવા માટેની એની હરકત બહુ સ્પષ્ટ જણાઈ આવી.

‘કેમ નરેશ.. આજે તો કંઈ બહુ ઉત્સાહ માં ? શું વાત છે ?’ મેં પૂછ્યું એટલે એ ફરી ઊભો થયો. મેં ધ્યાનથી જોયું તો તેણે આજે પહેલી જ વાર યુનિફોર્મ પહેર્યો હતો, નવો યુનિફોર્મ.

‘અરે વાહ, યુનિફોર્મ આવી ગયો ? બહુ સરસ ભાઈ.’ મેં શાબાશી આપી. પણ એ બેઠો નહિ, મારી પાસે આવ્યો. ‘સાયબ, ડ્રેસમાં મારો ફોટો..’

‘અરે હા, ચાલ નવા યુનિફોર્મમાં તારો ફોટો તો લેવાનો જ હોય ને.’ કહી મેં એનો ફોટો પાડ્યો અને ટેબ્લેટના રજીસ્ટરમાં એના પ્રોફાઈલમા સેટ કર્યો ત્યારે તેનો જૂનો ફોટો અને જૂની યાદોના એનીમેશન આપોઆપ આંખ સામે ‘પ્લે’ થવા લાગ્યા.

મારા વર્ગમાં નરેશ એક માત્ર એવો વિદ્યાર્થી હતો જેણે ક્યારેય યુનિફોર્મ પહેર્યો જ નહોતો. વરસે દહાડે બે જોડી યુનિફોર્મ માટે શિષ્યવૃત્તિના પૈસા દરેકને આપવામાં આવતા. એટલે ગરીબ મા-બાપ પણ પોતાના બાળકને યુનિફોર્મ અપાવી શકે. નરેશને પણ એ પૈસા મળતા.

હું દર વરસે નરેશના પપ્પાને બોલાવીને રૂબરૂ જ પૈસા આપતો અને ખાસ સૂચના આપતો કે આ વરસે આ પૈસામાંથી યુનિફોર્મ લેવાનો ભૂલશો નહિ. તેના પપ્પા સંમતિમાં માથું હલાવી પૈસા લઈ જાય, પણ યુનિફોર્મ અપાવે નહિ. નરેશને પૂછીએ તો એ કહે કે મને ખબર નથી, મારા પપ્પા ડ્રેસ અપાવે તો પહેરું ને. એના પપ્પાને પૂછું તો એ પણ વાત ઉડાવી દે, ‘ શું સાયેબ તમે પણ..? ડ્રેસ ન પેરે તો છોકરો ભણશે જ નહિ? નો ભણે તોયે હું? અમારે તો મજૂરી જ કરવાની હોય ને!’

એકવાર તેના મમ્મી આવ્યા ત્યારે એણે ચોખવટ કરી, ‘શું કહુ સાહેબ? આનો બાપ કમાતો ધમાતો કાંય નથી, ને રાત પડે પીવા જોવે. દારૂની લતે ચડી ગ્યો છે. તમે જે પૈસા આપો છો એ બધાયે એમા જ ઉડાડી દેય છે, કઈ કહીયે તો આપણને ય ધોલધપાટ કરે, આ નરિયાને ય મારે, હાથ ઉપાડી લે, શું કરવું?’

પરિસ્થિતિ સમજવામાં મને વાર ન લાગી. મેં એમને કહ્યું, ‘જો પૈસા તમને જ મળે એવું કરીએ તો ? તમે નરેશને ડ્રેસ અપાવી શકશો ને?’

‘હા, હા સાહેબ. એવું કરી દ્યો તો બધું હું માથે લઈ લઉં.’ નરેશના મમ્મી ખુશ થતા બોલ્યા.

મેં કહ્યું, ‘જુઓ, આ વરસથી શિષ્યવૃત્તિના પૈસા રોકડા મળવાના નથી. તમે નરેશનું બૅન્કમાં ખાતું ખોલાવો. અને એની સાથે તમારું નામ પણ ખાતામાં રાખવાનું. પૈસા માત્ર તમારી સહીથી જ મળી શકશે.’

મેં એમને બૅન્કમાં ખાતુ ખોલવા માટેની જરુરી વિધિ માટે મદદ કરી ખાતુ ખોલાવી આપ્યુ. આ વરસના પૈસા તેના ખાતામાં જમા થયા એટલે એમને નરેશ સાથે સમાચાર મોકલાવી દીધા હતા.

પછી તો હું પણ ભૂલી ગયો હતો, પણ આજે નરેશે નવો યુનિફોર્મ બતાવ્યો એટલે બધું તાજું થયું. ફોટો પડાવ્યા પછી પાછો કહે, ‘સાયબ, થોડા રૂપિયા વધ્યા છે, એ પાછા આપવાના છે કે મારે જ રાખવાના?’

એની નિખાલસતા સ્પર્શી જાય એવી, મેં કહ્યું, ‘ભાઈ એ વધેલા પૈસાની તારે નોટબૂક લેવાની અને તારે જ વાપરવાના છે. પાછું કંઈ આપવાનું નથી.’ એ ખુશ થઈ ગયો ને પોતાની જગ્યાએ ધીમી ચાલે પહોંચ્યો.

યુનિફોર્મમાં એને જે ગર્વનો અહેસાસ થઈ રહ્યો હતો તે એના ચહેરા પર સાફ દેખાઈ રહ્યો હતો. નરેશનો ઉત્સાહ બેવડાયેલો જોઈ મેં એના પ્રોફાઈલમાં એક વાત નોંધી કે પરિસ્થિતિ સમજીને વાલીને સહયોગ આપીયે તો એટલા જ ઉત્સાહથી વાલી પણ સપોર્ટ કરતા જ હોય છે. ઘરમાં કોઈ એક વ્યક્તિ તો એવી સમજદાર મળી જ આવે જે આપણી વાત સમજે. અને બાળકનું શું? બાળકને તો આખરે ભણવું જ હોય છે ને!


આની સિરિઝ કેનેડાનાં ગુજારાત ટાઇમ્સમાં શરુ થઇ છે.
લેખક: અજય ઓઝા, ભાવનગર ગદ્યસભા

મારૂં ઘર કયાં?

સરલા હોસ્ટેલમાં રહી ભણતી હતી ત્યારે પોતાના પ્રોફેસર કામીનીબેન સાથે ઘણી નીકટ હતી. કામિનીબેન તેના ગામના ઓળખીતા અને સબંધી હતા અને તેનુ ધ્યાન પણ રાખતાં…

એક દિવસ સરલાએ કામિનીબેનને ધ્રુસકે ધ્રુસકે રડતા જોયા. તેને એમ કે તેના બાપુજી હજી ગઈ કાલે ગુજરી ગયાના સમાચાર કોલેજમાં પ્રસર્યા છે તો પછી આજે રજા ઉપર હોવા જોઈએ. અહીં બેસીને કેમ રડે છે? સરલા તેની પાસે જઈ હાથ પકડી બેઠી. શું બોલવું તે સુજ નપડી. પોતાની માં પણ થોડાં વખત પહેલા ગુજરી ગયેલી. બંને સમદુ:ખિયા હતાં.

થોડી વારે સરલા કાંઈ પૂછે તે પહેલા કામિનીબેને દીલ ખોલી પોતાની જિંદગીની વાર્તા કહી સંભળાવી. “હું દસેક વર્ષની હતી ત્યારે મા ગુજરી ગઈ. મારાથી બે નાના ભાઈ અને એક બેન હતી. મારા માથે માની જવાબદારી આવી. મારા બાપુજીએ મને મદદમાં લઈ ઘરકામ, રસોઈ વગેરે શીખડાવ્યું. મેં બધી જવાબદારી સાથે મારૂં ભણવાનુ ચાલુ રાખ્યું. મારી લગ્નની ઉમર થઈ. 

બાપુજીએ મુરતિયા બતાવવાનો આગ્રહ કર્યો. મેં નક્કી કર્યું કે મારે લગ્ન નથી કરવા. એક પછી એક ભાઈ બહેનને ભણાવી લગ્ન પણ કરાવી આપ્યા. એક ભાઈ જુદો રહેવા ગયો. ભાભી સુવાવડમાં જ ગુજરી ગયા. દીકરો બચી ગયો. તેની જવાબદારી પણ મારી ઉપર આવી. આમ જવાબદારી ઉપર જવાબદારી આવતી ગઈ.

મારી લગ્ન કરવાની ઉમર વીતિ ગઈ હતી. એકવાર બીજા એક વીધુર પ્રોફેસરે મારામાં રસ લીધો. તેની સાથે લગ્નગ્રંથી થી જોડાવા પૂછ્યું. મેં આવેલી તકને જતી કરી. કારણકે બાપુજીની હવે ઉમર થઈ હતી તેને હવે મારી ખાસ જરૂર હતી. ઘરમાં ભાભી હતી તેણે ચોખ્ખુ કહી દીધું કે એ પળોજણ એમનાથી નહીં થાય. બાપુજીની થોડાં વર્ષ સેવા ચાલી. તેનો મને બહુજ સંતોષ છે. તે દરમિયાન બીજા ભાઈના બાબાનો ઉછેર પણ થઈ ગયો. હું આ મારૂં કુટુંબ અને આ મારૂં ઘર સમજીને રહેતી હતી. પણ જેવા મારાં બાપુજી ગુજરી ગયા એટલે મારા ભાઈએ મને બોલાવી કહ્યું, તું હવે તારી સગવડતા કરી લે. હજી બાપુજીને ઘરમાંથી કાઢ્યા પણ ન હતાં. મને બહુ આઘાત લાગ્યો છે.”

કામિનીબેને ઓચિંતા સરલાનુ બાવડુ ઝાલ્યુ અને કહ્યું, “મને વચન આપ તું મારી જેવું નહીં કરે અને તારી જિંદગી નહીં રોળી નાખે, તું પણ તારા ઘરમાં સૌથી મોટી છો.”


લેખિકા: કોકિલા રાવળ

આજે સાંજે

photo credit: Kokila Raval, June 2018, Seaside Park NJ

સંધ્યા દુલ્હન જેમ ઊતરતી,
ઝાડે-ઝાડે જ્વાળઝબકતી,
જલમાં સોનું ઝળહળ થાતું,
લહરલહર લવથવ નેપુર,

 

બોલી બોલ્યા, રહેવાયું ના,
કહેવાનું પણ કહેવાયું ના;
છૂટા પડતાં જલ-ફુવારે
ફાજલ પેની ફેંકેલી.

 

 


 

કવિ: વિરાફ કાપડિયા, પુસ્તક: અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો
સંપાદક: મધુસૂદન કાપડિયા, પ્રકાશિત: ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી

ફિલાડેલફિયાના સમાચાર – ગુ્ર્જરી ડાયજેસટનાં કિશોર દેસાઇ

માનનિય કિશોરભાઈ દેસાઈ જે અહીં ગુ્ર્જરી ડાયજેસટ ૧૯૮૮ થી ચલાવે છે. તેમનો ૮૦મો surprise જન્મદિવસ ઉજવાયો. તેમને ત્રણ દીકરીઓ છે. બધી તૈયારી તેઓએ કરી હતી. નાસ્તો અને ભોજન અતી ઉત્તમ હતાં. પહેલા જમવા જેટલો નાસ્તો હતો.

ત્યાર પછી એકાદ કલાક માટે સૌએ અભિનંદન આપ્યાં. કુટુંબીઓ પહેલા બોલ્યા. દીકરીઓ અને પૌત્ર પૌત્રીઓએ ઘણી મજાક કરાવી. ભારતથી તેમના ભત્રીજા જોગાનુ જોગ હમણાં અહી આવ્યા છે. તેમણે બાપ દાદાથી ચાલ્યા આવતા ઘનીષ્ઠ સંબધોની વાતો કરી. તેમની પાસે ઘણી નવી વાતો જાણવા મળી. મોટા ભાગના લોકોને ખબર નહોતી કે કિશોરભાઈ અને હંસાબેનના પ્રેમ લગ્ન છે. બીજી વાત એ જાણવા મળી કે ભારતના સગા સંબધી તેમને સુશીલ તરીકે ઓળખે છે.

ટુંકમા તેમના સ્વભાવના સૌએ એકી સાદે ખૂબજ વખાણ કર્યાં. જે એકદમ તેના સુશીલ નામને શોભાવે છે.

૩૧ વર્ષથી શિષ્ટ અને સંસ્કારી સાહિત્યનું ત્રૈમાસિક ‘ગુર્જરી ‘ નામે ડાઈજેષ્ટ નુ સંપાદન કરે છે. ગુજરાતી ભાષાનું અહીંનુ આ પ્રથમ મેગેઝિન છે.


લેખક: કોકિલા રાવળ, ફિલાડેલ્ફીયા

જા, મેં પણ મીઠું છોડ્યું

બાની તબિયત ખૂબ કથળી હતી. માંડ બચ્યાં હતાં. રોગે ફરી ઊથલો માર્યો. બીજા ઉપચારો કામ ન આવ્યા, એટલે બાપુજીએ પોતાના નિસર્ગોપચારની વાત મૂકી. મીઠું અને કઠોળ છોડવા બાને વીનવ્યાં, ટેકામાં જાણકારોના લખાણો વંચાવ્યાં, સમજાવ્યાં; પણ બા માને નહીં.

બાથી કહેવાઈ ગયું, “કઠોળ અને મીઠું છોડવાનું તો તમને કોઈ કહે તો તમે પણ ન છોડો.”

સાંભળીને બાપુને દુ:ખ થયું. પણ મારો પ્રેમ ઠાલવવાનો આ પ્રસંગ છે, એમ સમજાતાં હર્ષ પણ થયો. બોલ્યા: “જા,મેં તો એક વર્ષને સારુ કઠોળ અને મીઠું બંને છોડ્યાં. તું છોડે કે ન છોડે એ નોખી વાત છે.”

બાને ભારે પશ્ચાત્તાપ થયો. તે બોલી ઊઠ્યાં: “મને માફ કરો. તમારો સ્વભાવ જાણતાં છતાં કહેતાં કહેવાઈ ગયું. હવે હું તો કઠોળ ને મીઠું નહીં ખાઉં. પણ તમે તો તમારું વેણ પાછું ખેંચી લો! આ તો મને બહુ સજા કહેવાય.”

બાપુ: “તું કઠોળ-મીઠું છોડશે તો બહુજ સારું. મારી ખાતરી છે કે તેથી તને ફાયદો જ થશે. પણ લેવાયેલી પ્રતિજ્ઞા મારાથી ફેરવાય નહીં. મને તો લાભ જ થવાનો. ને તે બે વસ્તુઓ છોડવાનો જે નિશ્ચય તેં કર્યો છે તેમાં કાયમ રહેવામાં તને મદદ મળશે.”

બા: “તમે તો બહુ હઠીલા છો. કોઈનું કહ્યું માનવું જ નહી.”

બા ખોબો આંસુ ઢાળી શાંત રહ્યાં. પણ પતિ-પત્ની વચ્ચેના આ પ્રસંગમાંથી બાપુને સત્યાગ્રહની ચાવી મળી. પ્રેમ દ્વારા કરેલા ત્યાગથી સામાના હૃદય સુધી પહોંચવું અને એના જીવનમાં કલ્યાણક પરિવર્તન સાધવામાં મદદરૂપ થવું, એ સત્યાગ્રહનો કીમિયો છે. તેથીસ્તો બાપુ આ પ્રસંગ વિશે કહે છે: “તેને મારી જિંદગીનાં મીઠાં સ્મરણોમાંનું એક માનું છું.”


લેખક: ઉમાશંકર જોશી ( મારા ગાંધીબાપુ )
સંપાદક: મહેન્દ્ર મેઘાણી ( લોકમિલાપ ટ્રસ્ટ )

અમદાવાદ

અમદાવાદ,
તને છોડવા છતાં
ક્યાં છોડી શકાયું છે ?

ને

અહીંયા આટલું રોકાયા છતાં
ક્યાં વસી શકાયું છે !

image credit: https://en.wikipedia.org/wiki/Ahmedabad

કવિ: ભરત ત્રિવેદી
અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો, સંપાદક: મધુસૂદન કાપડિયા
પ્રકાશિત: ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી

રોલ નંબર છ

કોઈ બોલ્યું નહિ, એટલે મેં એના નામની જ મોટેથી બૂમ પાડી, ‘આય્યતી..!’

બીજા બાળકોએ પણ પડઘો પાડતા હોય એમ ‘આયતી..આયતી’ ચાલુ કર્યું. એટલે બહેનપણીઓ સાથે વાતોમાં મશગુલ આરતીને હોશ આવ્યા. બધા હસવા લાગ્યા.

‘યસ્સ સય્ય..’ ગભરાઈને એ તરત જ બોલી ગઈ. ગભરાવું એની કાયમી તાસીર હતી. એ સતત વિના કારણે આમ જ ગભરાતી રહે.

‘અરે આયતી, ગભરાય છે શું કામ? તને જોઈને તો હું ગભરાઈ જાઉં છું.’ મેં કહ્યું.

એ ‘ર’ ને બદલે ‘ય’ બોલતી. શિક્ષક તરીકેની મારી અનેક મર્યાદાઓમાંની આ પણ એક હતી કે હું એને ‘ર’ નો સાચો ઉચ્ચાર શીખવી નહોતો શક્યો. ઊલટું હું જ એને આરતીને બદલે ‘આય્યતી’ કહેતો થઈ ગયેલો!

પ્રોફાઈલમાં પણ એનો ચહેરો તો ગભરાયેલો જ દેખાઈ આવે. અને એનો એ ગભરાયેલો ચહેરો જોઈ મને એ દિવસની ઘટના યાદ આવ્યા વિના રહે નહિ.

watercolor: Kishor Raval c 2008

એ દિવસે શનિવારની પ્રાર્થના-સભા અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમ મેદાનમાં ચાલતો હતો. એ સમયે મને કશુંક કામ યાદ આવતા હું મારા ક્લાસરૂમમાં આવ્યો. મને અચાનક ક્લાસરૂમમાં આવતો જોઈને ત્યાં સંતાઈને બેસી રહેલી મારા ક્લાસની કેટલીક છોકરીઓ હું ખિજાઉં એ પહેલા જ દોડીને પ્રાર્થનામાં ચાલી ગઈ. હું રૂમમાં મારું કામ કરવા બેઠો.

થોડી મિનિટો થઈ હશે ત્યાં પેલી છોકરીઓ ફરી પાછી રૂમમાં આવી. મને કહે, ‘સાહેબ તમારે પ્રાર્થનામાં નથી આવવું?’

‘કેમ? કેમ પૂછવું પડ્યું?’ મેં કહ્યું. એ છોકરીઓ પણ ગભરાયેલી હતી. હું રૂમમાં જ બેસીશ એવું લાગતા એ લોકોની ધીરજ ખૂટી ગઈ ને એમાની એકે દોડીને જાજમ મૂકવાના મોટા કબાટનું બારણું ખોલી નાખ્યું.

મારા આશ્ચર્ય વચ્ચે કબાટમાંથી આરતી બહાર આવી!

‘આરતી ?’ મારી રાડ ફાટી ગઈ. ‘તું કબાટમાં શું કરતી’તી?’

અચાનક મને આખીયે ઘટનાની ગંભીરતા સમજાવા લાગી ને મારું હૃદય ધબકારા ચૂકવા માંડ્યુ. પેલી છોકરીઓ તરફ ગુસ્સે થઈ બોલ્યો, ‘તમે લોકોએ આરતીને કબાટમાં પૂરી દીધી? આટલો વખત એ અંદર રહી શી રીતે? તમને કંઈ વિચાર ન આવ્યો કે આ છોકરી અંદર ગૂંગળાઈ મરશે તો?’

બધી છોકરીઓ ધૄજવા લાગી. ગભરાયેલી આરતી વચ્ચે બોલી, ‘સય..સય… મેં જ એને કીધું’તું.’

‘શું? તેં જ એને કીધું’તું કે તને પૂરી દે? આ કબાટમાં? શું કામ?’

‘સય, તમને આવતા જોયા ને એટલે મને બીક લાગી, તો મેં કીધું કે મને કબાટમાં પૂયી દ્યો, સય જાશે એટલે હુંય નિકળી જાઈશ. પણ તમે તો ગયા જ નહિ… એટલે..’

હવે એના બદલે ગભરાવાનો વારો મારો હતો. પરસેવો વળી ગયો. જો આ છોકરી વધુ સમય કબાટમાં રહી હોત તો એનું ને એના લીધે મારું શું થયું હોત એની કલ્પના મને કંપાવી ગઈ. જોકે એ ધારે તો અંદરથી અવાજ કરીને કે પાટુ મારીને કદાચ સરકારી કબાટ ખોલી શકે ખરી પણ અત્યંત ગભરાવાની એની આદત એને એવું કરતા રોકી રાખે એ વાત પણ એટલી જ સાચી હતી. એ દિવસથી મેં જાજમ માટેના કબાટને હંમેશ માટે તાળુ મારી દીધું ને એનો ઉપયોગ કરવાનું બંધ કરાવ્યું.

જો કે હિંમત હાર્યા વગર પ્રયત્નો હજી ય ચાલુ જ છે, આરતીની ગભરાહટને દૂર હટાવવાના અને તેને ‘ર’ નો સાચો ઉચ્ચાર શિખવવાના.. ક્યારેક તો સફળતા મળશે જ..


આની સિરિઝ કેનેડાનાં ગુજારાત ટાઇમ્સમાં શરુ થઇ છે.
લેખક: અજય ઓઝા, ભાવનગર ગદ્યસભા