વાદળ છાયા છુટ્ટાછવાયા વિચારો

સદીઓથી પોતાની હયાતીને સાબિત કરવા મથતો પવન પંખા જોડે સમાધાન કરી લેવાના મૂડમાં છે.

*****

ભીંતો પરથી ખરી રહેલાં પોપડાં દીવાલના બહેરા થઈ ગયેલા કાનની ચાડી ખાય છે.

*****

વૃક્ષને જોઈને આંખોને પ્રેમનો અર્થ સમજાતો જાય છે અને વ્યક્તિના કરમાઈ જવાનો અવાજ દરિયાની જેમ ઉછાળા મારે છે…

*****

શાંત પડેલા મોબાઈલમાં એસ. એમ. એસ.ની ઘંટડી સંભળાય છે ત્યારે ચાલુ વર્ગખંડમાં પાછલી બેન્ચનો તોફાન કરતો વિદ્યાર્થી યાદ આવી જાય છે…

*****

ઝાકળ પાંખડી પર હોય કે પાંપણ પર… ડાઘા છોડી જવાનો સ્વભાવ ક્યારેય નહીં છોડી શકે…

*****

ગમતી વ્યક્તિ આપણો ફોટો પાડે છે ત્યારે ફોટામાંની આપણી આંખોમાં એની ચમક ઝીલાતી હોય છે…

*****


 

લેખક — અંકિત ત્રિવેદી ( ‘ઓફ બીટ’ ના સૌજન્યથી )
સંપાદક — કોકિલા રાવળ.

મારી કવિતા

watercolor: Kishor Raval

મારી કવિતા ઘાસની પત્તીઓ જેવી છ
આ ધરતીમાંથી ઊગી નીકળતી-
ઝાકળભીના પવનોમાં વધતી જતી
રોજરોજ
તડકા ને વરસાદ ઝીલતી

મારી કવિતા બાળકો જેવી છે
ખુલ્લેખુલ્લુ ને મુક્તપણે બોલતી
વિશાળ દરિયાકાંઠે
છીપલાં ને શંખલાં વીણતી

મારી કવિતા વણજારો છે
પૂર્વ અને પશ્ચિમમાં થઈને
ગામડાં ને શહેરોમાં થઈને
રઝળપાટ કરતી
એને ખબર નથી પોતે શું શોધે છે
શું મેળવ્યું ને શું ગુમાવ્યું
રઝળપાટમાં નિમગ્ન

મારી કવિતા મારા જેવી છે
પોતાનામાં જ ખોવાયેલી-
શબ્દ મધમીઠા ચાખ્યા પછી
રસ્તો જ ભૂલી ગઈ છે એ


 કવિ — શરદચંન્દ્ર શેણોય ( કોંકણીમાંથી અનુવાદ )
અનુવાદક — જયા મહેતા  ( કવિતા ૨૦૦૭ માસીક )
સંપાદક — કોકિલા રાવળ

સાલ મુબારક!

સૌ વાંચકોને અમારા સાલમુબારક! 2020ના વર્ષે પર્યાવરણ માટે મોડુ થાય તે પહેલા કાંઈ કરવાનુ પણ લઈએ.

વૃક્ષારોપણ કરીએ, કે ટપકતા નળને સમા કરીએ, કે જમણવારોમાં કાગળ કે સ્ટાયરોફોર્મની જગ્યાએ થાળી-લોટો કે પત્રાવળા વાપરીએ, થેલીઓ ફરી વાપરીએ — અને ઘરેથી નિકળતા થેલીમાં તરસ છિપાવવા નાનો પ્યાલો રાખવો.

આવા નાના ફેરફાર તો આપણે સૌ કરી શકીએ. સાલ મુબારક!

શીત યુદ્ધ / સ્થાન

ઝાકળ જોડે
લડે તડકો, સ્થાન
પોતાનું લેવા.

લેખક : ઉદય બી. શુકલ ( ‘કવિતા’ )ના સૌજન્યથી
સંપાદક : કોકિલા રાવળ


 

તને
વરસાદમાં ભીંજાતી જોઈ
મારી ભીતર ઊગી ગયું
લીલુંછમ્મ ઘાસ!

લેખક : રમેશ પટેલ ( કવિતા )નાસૌજન્યથી
સંપાદક : કોકિલા રાવળ


 

બાપુની નાનપણની વાર્તા / Stories from Bapu’s life

ઘોરી અંધારી રાતથી મોહન ડરતો હતો. તેને કાયમ ભૂતની બીક લાગતી. જ્યારે રાતે એકલો હોય, ત્યારે તેને થતું કે ક્યા ખૂણેથી ભૂત ઓચીંતાનો તેની ઉપર છલાંગ મારશે. આજની અંધારી રાત એવી હતી કે માણસ પોતાનો હાથ પણ ન જોઈ શકે.

Image: Mickey Patel

મોહનને એક ઓરડામાંથી બીજા ઓરડામાં જવું હતું પણ તેના પગ સીસાની જેમ ભારે થઈ ગયા. અને તેનું હૃદય ઢોલની જેમ ધબકવા લાગ્યુ. તેની બુઢી કામવાળી રંભા દરવાજા આગળ ઉભેલી હતી

“બેટા, શું થયું?“ તેણે હસ્તા હસ્તા પૂછ્યું.

“દાઈ, હું બી ગયો છું.” મોહને કહ્યું.

“બેટા, શેનાથી બી ગયો?”

“જુઓ કેટલું અંધારૂ છે! મને ભૂતની બીક લાગે છે!” મોહને બીતા બીતા હોટ ફફડાવ્યા.

રંભાએ પ્રેમથી મોહનની માથે ટપલી મારી અને કહ્યું , “સાંભળ અંધારી રાતથી કોઈ બીતુ હશે? રામનુ નામ લે તો કોઈ ભૂત તારી આગળ ફરકશે નહીં! અને જોજે ને તું તારો વાળ વાંકો નહીં થાય, અને રામ તારૂ રક્ષણ કરશે.“

રંભાના શબ્દોથી તેનામાં હિંમત આવી અને તે રામનુ રટણ કરતો બાજુના ઓરડામાં ગયો.

તે દિવસથી જ્યારે મોહન એકલો પડી ગયો હોય, કે બીતો હોય, ત્યારે તેને થતું કે જ્યાં સુધી રામ તેની સાથે છે ત્યાં સુધી તે સહી સલામત છે.

આ શ્રધ્ધાથી ગાંધીજીને આખી જિંદગીમાં શક્તિ મળી, અને મરતી વખતે પણ તેના હોટને ટેરવે રામનુ નામ હતું.


અંગ્રેજીમાથી અનુવાદ — કોકિલા રાવળ

Stories from Bapu’s life, by Uma Shankar Joshi

હાસ્ય- માળાનાં મોતી

ભાવને કસવામાં જે કુશળતા સ્ત્રીઓ બતાવતી હોય છે તેવી પતિની પસંદગીમાં પણ બતાવે, તો છૂટાછેડાના કિસ્સા નહિવત થઈ જાય.

* * *

દીકરીએ આવીને જાહેરાત કરી કે અમુક યુવાન સાથે એણે વેવિશાળ કરી લીધું છે, એટલે તરત પિતાએ પૂછ્યું: “એની પાસે કાંઈ પૈસા છે?“

“તમે પુરુષો બધા સરખા જ છો,“ છોકરીએ જવાબ વાળ્યો. “એણે પણ તમારે વિશે એ જ પૂછેલું!“


સંપાદક — મહેન્દ્ર મેઘાણી ( હાસ્ય- માળાનાં મોતી )

સંકલન : કોકિલા રાવળ


 

નિવેદન

અમદાવાદ,
તને છોડવા છતાં
ક્યાં છોડી શકાયું છે?

ને
અહીંયા આટલું રોકાવા છતાં
ક્યાં વસી શકાયું છે?

ભાષાને તાંતણે
મારી ગઈકાલ
આજની સાથે જે
ગુંચવાઈ ગઈ છે
તેની કવિતા છે

 


કવિ — ભરત ત્રિવેદી (કલમથી કાગળ સુધી)ના સૌજન્યથી, મહાશિવરાત્રી, ૨૦૦૪

Bharat Trivedi, batrivedi@insightbb.com, 217 546-3812
73 McCarthy Drive, Springfield Illinois 62702, USA

સંપાદક : કોકિલા રાવળ


 

પુષ્પ જેવો પરમાત્મા

કેટલાક નાજુકસુગંધી પ્રસંગો ભેગા કરી તેના અર્ક સમાન મહેંકતી પળોની પાંદડી બનાવી લઉં…! સંસારનો તડકોછાંયો ઝીલતા ઝીલતા તીખીમીઠી પળોની પીંછી વડે તેમાં રંગ પૂરી દઉં…..! પછી જીવનરૂપી બાગમાં તે પુષ્પ રમતું મુકું તેવી મારા જાગૃત મનની મનછાં ખરી.

મારું જીવન કુદરતના વિવિધ અનુભવોની એરણે ચડી તેના ભિન્ન ભિન્ન મિજાજ થકી જુદા જુદા રૂપ ધારણ કરી રહ્યું છે.

Photo: Kokila

શરદઋતુ એટલે પ્રકૃતિ જયારે સર્વ રસનું એકત્રીકરણ અને પછી તે રસની સમાન રૂપે વહેંચણી કરે તે ઋતુકોમળઋજુ પ્રકૃતિ રૂપે મમતા ધારણ કરી તેના તમામ તત્વોની સતત વૃધ્ધીને માં બની વાત્સલ્યભરી નજરે જોયા કરેતો માનવજીવનનો બાલ્યકાળનો તબક્કો જાણે…! ઈશ્વર તેના સંતાનને ફૂલોમાં રંગ ભારે તેમ વહાલથી ભરી દે….!

વસંતના વસ્ત્રો પહેરે ત્યારે કુદરત યૌવન ધારણ કરતી લાગેચારે તરફ જોશઉત્સાહનર્તન અને આંખમાં અનેક કૌતુક લઇ કુદરત અસ્ફૂટને પાંગરતું કરવામાં તલ્લીન જણાયત્યારેપ્રકૃતિ અને માનવ એકમેકના સાંનિધ્યે પરોવાઈ અસ્તિત્વને ઉજવવા લાગેઆ વાસંતી રંગો ભરીને ઈશ્વર નાજુક પાંદડીઓ બનાવી લેતો હશેમાનવી પણ તેના યૌવનકાળે આ રીતે રસસભર બની એકત્વમાંથી દ્વીક તરફ સરતો હશે!

ગ્રીષ્મ ઋતુમાં પ્રકૃતિની દરેક અનુભૂતિની તીવ્રતા માણવી ગમેપૃથ્વીની ઋજુતામોહકતા પરિપક્વ બનીતેના તીખા તેવર બતાવતી થાયઆમ પૃથ્વી અંદરબહાર સઘળે ઉષ્ણતા વહેંચતી અવિરત ઉર્જા સ્ત્રોત વહાવતી રહેનદીસાગરના પાણી ગરમ બનેબાષ્પ બની આકાશે ગોઠવાય.

આ સમયે કુદરતમાં મનભર રંગો વ્યક્ત કરવાની હરીફાઈ શરૂ થાયલીલાવરણા ગુલમહોર, પાંદડેપાંદડે લાલચટ્ટક ચુંદડી પહેરી વિજેતા બન્યાનો આનંદ વહેંચતા ફરેજેની રીતરસમશીળીઋજુ છે તેવી ધરતી પણ આક્રમક મિજાજ ધારણ કરી પશુ પંખીમાનવ સહીત વૃક્ષો વેલીને હંફાવતી નજરે ચડેરંગ ભરેલી પાંદડીઓ ગોઠવીને પુષ્પ બનવાની તૈયારી કરેસાથે સાથે માનવ મન પણ ગ્રીષ્મમાં ઉર્જાસભર શ્રમાસકત બની પરસેવો પાડતું ભીંજાયા કરે.

વર્ષના આગમનની જાણ વસુંધરાના કણકણમાંથી ઉઠતી મહેંક અને મીઠા ટહુકાઓ વડે થઇ જતી હોય છેધરા યુગ્મસ્વરૂપે રમવા તલપાપડ થતી જણાયચકવાચકવીકોકિલયુગ્મ મદભર ટહુકા અને પાણીના ભારે ઉછળતી સાગર તરફ ધસમસતી સરિતાનવપલ્લવિત પર્ણોઅનેક પુષ્પોથી લચીપડતી અને વૃક્ષનો મજબુત આધાર શોધતી વેલી બધું……, બંધુ જ રસતરબોળ નજરે ચડે.

નભસ્થળજલ ચોગરદમ રસરૂપ યૌવનનું સાયુજ્ય વીંટળાઈ રહે.આ સમય દરમિયાન પરમાત્મા માનવજીવનરૂપી પુષ્પમાં જીવનઅર્ક ભરી રહ્યો હોયભીતરબહાર બધે પથરાયેલું ઈશતત્વ પ્રકૃતિમાં ફૂલ સમાન બની રહે.એટલેસ્તો…..,

બાલ્યકાળ જીવન પુષ્પનો રંગ,

યૌવન એટલે તેની પાંદડી,

પૂર્ણપ્રકૃતિ રૂપ માનવ એટલે પુષ્પમાં રહેલી સુગંધ…..!

આ વૈચારિક યાત્રા દરમિયાન વસુંધરાના વિવિધ રૂપમાં ખીલતોરંગતોમદભર મહેકં ફેલાવતો પરમાત્મા ક્યાં દુર રહ્યો ….? ઈશ્વર તેની કૃતિ સમાન માનવને ખીલવતોરીઝ્વતો રહે ત્યારે કહેવાનું મન થાય.

આ તો….,પુષ્પ જેવો પરમાત્મા …..!


શ્રી‘ આરતીબા ગોહિલ
સુધાતા’, 95/A, રુપાલી સોસાયટી, તળાજા રોડ, ભાવનગર 364 002
Cell: +91 94277 54207


શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – બે કવિતા

સંભારવા બેઠા

આજ બધું સંભારવા બેઠાં,
પાનખરે અમે લીલી વસંતને ખોળવા બેઠાં!

કવિ સુરેશ ગાંધી (શું શું સાથે લઈ જઈશ હું?)
સંકલન : મહેન્દ્ર મેઘાણી / સંપાદક: કોકિલા રાવળ


સાંભરી જાઉં

જો ક્યારેક હું સાંભરી જાઉં,
તો પંખીડાને ચણ પૂરજો,
એકાદ વૃક્ષને પાણી પાજો,
ગાયડીની ડોક પંપાળજો ને ગલૂડિયાં રમાડજો…
જો ક્યારેક હું સાંભરી આવું તો !

કવિ: હરિકૃષ્ણ પાઠક (શું શું સાથે લઈ જઈશ હું?)
સંકલન: મહેનદ્ર મેઘાણી / સંપાદક:કોકિલા રાવળ


 

What Will People Say – a film review

નોર્વેમાં રહેતી પાકિસ્તાની કુટુંબની આ વાર્તા ઈન્ડિયાના કુટુંબને પણ લાગુ પડે તેવી છે. એક મા-બાપને ત્રણ બાળકો હતા. દીકરો માબાપના કહ્યામાં હતો. મોટી દીકરી બાપને બહુ વ્હાલી હતી. સૌથી નાની દીકરી તો હજી આઠેક વર્ષની હતી. મોટી દીકરી યુવાન થઈ ત્યાં સુધી બધુ બરાબર ચાલતુ હતું.

મોટી દીકરી સ્કુલમાં નોર્વેના છોકરા સાથે પ્રેમમા પડી. તેઓ બહાર બીજા મિત્રો સાથે તો મળતા રહેતા હતાં. એકવાર છોકરીએ છોકરાને ઘેર બોલાવ્યો. છોકરો બીજા માળની બારીએથી અંદર આવ્યો. થોડીવાર તો બંને જણાં આડીઅવળી વાતો કરતા હતા. પછી એકબીજાને સ્પર્શ કરવા લાગ્યા.

બાપને રોજ સૂતા પહેલા બાળકોને જોઈસરખુ ઓઢાડવાની ટેવ હતી. આ લોકો સ્પર્શ કરતા હતા તે સમયે બાપ છોકરીના ઓરડામા આવ્યાે, છોકરા ઉપર ગુસ્સે થયો અને તેને માર્યો. છોકરીને પણ ધમકાવીને મારી. છોકરીએ ઘણી આજીજી કરી કે અમે કાંઈ કર્યું નથી. બાપે છોકરાને કાઢી મૂક્યો. બીજે દીવસે છોકરીએ બોયફ્રેન્ડ સાથે સંબધ તોડી નાખ્યો.

મા-બાપ તેને ઘરમાં પૂરી રાખી. સ્કુલમા જવાંનુ બંધ થયું. તેની બધી બેનપણીઓ નીચેથી બૂમ મારે પરંતુ છોકરી જવાબ આપતા ડરે. પડદા પણ પાડેલા રહેતાં. છોકરીની સ્કુલ પણ બદલી નાખી.

યુરોપ અને અમેરિકામાં બધે ચાઈલ્ડ એબ્યઝના કાયદા હોય છે. છોકરીએ ગુસ્સામાં કમપ્યુટરમાં ઓન લાઈન જઈ બધી હકીકતની ફરિયાદ નોંધાવી. તેઓ આવે તે પહેલા બાપે છોકરીને ધમકાવી હતી એટલે છોકરી ફરી ગઈ અને બાપ ઉપરના ગુસ્સાને કારણે વાત ઉપજાવી ખોટી લખી હતી તેમ તેણે જણાવ્યું.

બીજે દિવસથી બાપે છોકરીને તેડવા મૂકવા જવાનુ શરૂ કર્યું. એકવાર સ્કુલમાંથી સીધ્ધી એરપોર્ટ લઈ જઈ પ્લેનમાં પાકિસ્તાન કોઈ સગાને ત્યાં મૂકી આવ્યો. તેઓને ખર્ચાના પૈસા પણ આપ્યા અને સીફારસ કરી કે આને પાકિસ્તાનના સંસ્કાર આપો.

છોકરી ધીરે ધીરે ત્યાં ગોઠવાઈ ગ. રસોઈ કરતા, નમાજ પઢતા વગેરે શીખી ગઈ. બેત્રણ વખત ભાગવાના પણ પ્રયાસ કર્યા પરંતુ સફળતા મળી નહીં. સગાના દીકરાંએ તેની તરફ કુણી લાગણી બતાવી તેનુ મન જીતી લીધુ. બંને નજીક આવતા ગયા અને પ્રેમમાં પડયા.

એક વખત તેઓ બહાર શેરીના ખૂણામાં ઉભા ઉભા કીસ કરતા હતા ત્યારે ત્રણેક પોલીસ આવીને તેને ડંડાથી માર્યા, તેના ફોટા પાડ્યા અને છોકરી પાસે પરાણે કપડા કઢાવ્યા. સવારે તેને ઘેર જઈ છોકરાના બાપ પાસે પૈસા માગ્યા અને ધમકાવી કહ્યુ કે પૈસા નહી આપો તો છાપામાં છપાવશુ અને તમારી આબરૂ કાઢશુ. પૈસા આપવા પડ્યા.

બીજા દિવસે નોર્વેમાં છાેકરીના બાપને જણાવ્યુ અને છોકરીને પાછી લઈ જવા જણાવ્યુ. બાપને આવવુ પડયું. તેણે છોકરાને પૂછ્યુ કે તું મારી છોકરીને પરણીશ? છોકરો મુંગો રહ્યો. છોકરીએ કહ્યુ કે અમે કિસ કર્યા સિવાય કાંઈ કર્યુ નથી. પણ તેની વાત કોઈ માનતુ નથી. બાપે તેને પાછી લઈ જવા ટેક્ષી બોલાવી. એરોડ્રોમ જતા ટેક્ષીને અધવચે ઉભી રાખી, છોકરી સાથે ઉતર્યો અને છોકરીને એક ખડક સુધી લઈ જઈ તેને ભૂસ્કો મારવા કહ્યું. છોકરી ઘણી કરગરી એટલે બાપ પીગળી તેને ઘેર લઈ ગયો. પછી બીજો મુરતિયો સ્કાઈપથી બતાવ્યો જે ડોક્ટર થવા માટે ભણી રહ્યો હતો. છોકરાને છોકરી ગમી ગઈ. છોકરાએ શરત કરી કે છોકરી ભલે આગળ ભણે પરંતુ તેને ઘરરખુ પત્ની તરીકે જ રહેવુ પડશે. છોકરી બધાની સામે કબુલ થઈ.

છેલ્લે છોકરીએ બીજા માળ દ્વારા બારીએથી ભૂસ્કો માર્યો અને ઘર છોડી ચાલવા લાગી. આગળ તેનુ શું થયુ તે આપણી કલ્પના ઉપર છોડવામાં આવ્યું…

(પાકિસ્તાન કુટુંબની કથની. જોવા જેવી નોર્વેની ફીલ્મ: What Will People Say)


અવલોકન: કોકિલા રાવળ