ત્રિ-કિશોર

ગુત્રિ-કિશોર – નિબંધ

કિશોર, કિશોર, અને કિશોર – ત્રિ-કિશોર. મને ગમે છે આ કિશોર. મારા આંનદીપણાની પછવાડે એમનો ઘણો ફાળો રહેતો હોય છે. તન અને મનને મારા તંદુરસ્ત રાખવામાં પણ એ અગ્ર હરોળમાં. આખો દા’ડો મારા ભાગે, મોટા ભાગે, મારી સામે, મારી આજુ બાજુ એમનો પડાવ હોય!

એક કિશોર ની વાત કરવી છે. બીજા બેને કો’ક દી મોકો આપશું. ભણાવું કોલેજમાં એટલે સામે બેઠેલો વર્ગ કીશોર હોય. મને ટેવ વિચિત્ર છે -કામ કરતા કરતા સંગીત સાભળવાની તે ઘણી વખતે લખતી વખતે કિશોરદા મારા કાનમાં મધુરપ ભરતા રહે. વાંચતી વખતેય મોકો નહી છોડવાનો . વિચારમાં સરી પડવા ઝૂલા પર ઝુલુ ને ત્યારે કીશોરદા હળવે હળવે રસ્તા ખોલી દે. ડ્રાઈવ પર જઉ પણ ત્યારે સ્ટીયરિંગ પરના હાથને સળવળાવે, માથાને હલાવે ને મન ને ઝૂલાવે. ઊદાસીના માહોલમાં જિંદગીને બીજી તરફથી જોવા, ઉંડાણથી સમજ્વા કિશોરદા ખભે હાથ મૂકે.

પણ અહિ ત્રીજો કિશોર ઉપસી આવે છે – કિશોર રાવળ. મૂળ ભાવનગરી. રવિશંકર રાવળનાં ભત્રીજા, અમેરિકા સ્થિત કિશોર રાવળ. આ લખુ છુ ત્યારે એમનુ આપણી વચ્ચે થી ખસી જવું  એ બાબતનેય સાડા ત્રણ વરસ થઇ ગયા.

આજે એમની યાદે સવારથી કબજો લઇ લીધો. સામાન્યત હું એકાંગી કાર્યકર છું – મતલબ એક કામ હાથમાં લઉ તે પૂરું કરું ત્યા સુધી બીજામાં મન ખુચતું નથી. એથી હમણા સતત એટલે સતત ટ્રાન્સલેશન ચાલે છે. એથી કઈંક વિચારવાનું થાય, તો એ એના સંદર્ભ જ. મારી ફીએટીવિટી પણ એ તરફ જ વળે. એમાં હું પૂરેપુરો ખુચી જાઉ ત્યાં લગી કે ક્યારેક રાતના ઉઠીને કમ્પ્યુટર ચાલુ કરીને પણ સુધારા – વધારા કરી લેવાની નોબત આવે છે.

મૂળ વાત હવે છે. હવે આવા માહોલમાં વાંચવાનુ ટાળતો. પણ ગઈકાલે ફિલાડેલ્ફીયા અમેરિકાથી એક કવર આવ્યું. સેન્ડરનુ નામ વાંચી ઘડીક મન હબક ખાઈ ગયું સેન્ડર – કિશોર રાવળ અલબત મને ખબર છે કે એમના પત્ની શ્રીમતી કોકિલાબેને એ રવાના કરેલુ છે એટલે પેલી લાગણી મને ઘેરી વળી. કોકિલાબેનને મનોમન વંદન થઈ ગયા. કિશોર રાવળને એમણે એમને એમ, આપણી વચ્ચે છે એ ખ્યાલ ને જીવત રાખ્યો છે.

મારા પિતાના અવસાન ને આઠ વસર થયા. બાપુજીનો ફોટો ઘરમાં ગમે તે બાજુએ જાઓ એમને અમે મળી શકીએ એમ રાખ્યો છે – હાર વિનાનો. મારા કરતા વધુ લાગણી એને નસીમ, મારી પત્ની તરફ થઈ ગઈ હતી અને એમણે પણ મારા બાપુજીને એમના પિતાના ખ્યાલે જ સાચવતા. બંનેની અમારી ઈચ્છા કે બાપુજીને હાર ન પહેરાવવો. એ ક્યાં ગયા છે! અમારી સામે જ, અમારી આજુ બાજુ, મારા અમારા ખ્યાલો, આદર્શ, અભિગમ, વર્તન-વ્યવહારમાં – જીવત – ઇન બ્લડ એન્ડ સ્પિરીટ.

કિશોર રાવળનુ પણ એમ જ કર્યું ને કોકિલાબેને? કિશોર રાવળ એવી વ્યક્તિ કે જે સ્વંયભૂ ચુંબક હતી. મને એનો પરિચય 2003/04 માં થયેલો  એ વાત પછી કરુ પણ આ ફીલોડેલ્ફીયાથી આવેલા કવરે, સેન્ડરના નામથી, કોકિલાબેનના હસ્તાક્ષરથી તાત્કાલિક વાંચવા મજબૂર કરી દીધો. ખોલી ને જોઉં તો મારા માટે આંખનાં મન નો ખરો ખજાનો ખુલ્યો. ગુર્જરી ડાયજેસ્ટનો એક અંક કિશોર રાવળને સમર્પિત હતો તે  અને બીજા ચાર અંકો ગુજરાતી લિટરરી અકાદમી ઓફ નોર્થ અમેરિકાના  “મુખપત્ર’ ‘દેશ-વિદેશના’!

ગુર્જરી ડાઈજેસ્ટ ત્રિમાસિક જુલાઈ 2013 ના અંકના રંગીન મુખપૃષ્ઠથી કિશોર ભાઈ સ્વયં પ્રકટ થયા. kishor-c1996બેકગ્રાઉન્ડમાં અમેરિકન ફોરેસ્ટની ગ્રીનરી છે. વૃક્ષની સાવ નમેલી એક ડાળી પર ને પગપર પગ રાખી બંને હાથ જોડેલા રાખી બેઠા છે. આછા બ્લુ લગભગ વ્હાઇટીશ – ટીશર્ટ, સફેદ માથું, કાળી ફેમવાળા ચશ્માંથી મને જાણે પૂછી રહ્યા છે “કેમ છે હરીશ?”  અને મારો જવાબ “ઓહ સર ફાઈન, સીઈગ યુ વેરી વેરી ફાઈન.” એમને ખબર હોવાનો એટલે મનમાં મુસ્કાન તે એમના ચહેરે અંકિત થયેલી દેખાય.

આખા અંકમાં મોટાભાગનું એમનુ લખાણ એમના દોરેલા ચીત્રો અને એમના મિત્રોએ એમને યાદ રાખ્યા તે સમાવેલુ છે. સામયિકમાંથી સહુથી પહેલા ફોટા જોઇ લેવાનું કામ કર્યું. વ્રુધ્ધ, ગૌરવાન્વીત, પ્રેમભર્યુ દંપતિ બે ફોટામા હાજર. ચાર ફોટોગ્રાફ એમના અને બે એમના મિત્રો. વિવિધ ભાવો ખડા કરી દીધા. અંદરોના લખાણોમાંથી  મારી સામે અજાણ રહિ ગયેલુ જગત પણ ખુલી આવ્યુ.

પ્રિત ક્રિએશન નામે ૧૦૯૦ માં મંડળ રચેલું મારા વિધાર્થીઓનું. દર મંગળવારે મારા ઘરે બેઠક જમાવીએ. જાતજાતનું લખાણ, વંચાણ, ચર્ચાણ ગુજરાતી અંગ્રેજીમાં થાય. વાચ્યુ ન્યુઝ પેપરમા કે  કિશોરભાઇ ભાવનગર આવે છે. મનેય પરિચય નહોતો. એમને મળ્યો. મે કહ્યુ, “મારા વિધાર્થીઓ તમારી રાહ જુએ છે. આવશો?” બંને જણ આવ્યા. અમારા -એમના લખાણની વાંચનની આપ-લે થઈ. પછીનો ક્રમ સાહજિક બની ગયો એમના વેબ મેગેઝીન ‘કેસુડા’ માં મારી રચના ઓ પ્રકટ થઈ. મારા વિધાર્થીઓની પણ. સહુને એ પ્રિય થઈ ગયેલા.

બીજી વખતે ભાવનગર આવ્યા. ‘અમે ભાનવગરના’ લઈને વાંચી નાખ્યો ફટાફ્ટ. મારી સાથોસાથ મારા વિદ્યાર્થીઓ પણ એમના દીવાના થઈ ગયેલા. અમે સહુ ફરીથી એમને મળ્યા. અમારી સભામાં સંવાદ થયેલો “તમે અમારા આર. કે.”

“ મીન્સ?”

“નારાયણ”

“એટલે શું?”

“એકે કાલ્પનીક માલગુડી ઉભું કર્યું ને બીજાએ વાસ્તવિક ભાવનગર ઉભુ કર્યું એટલે.”

વાત આ છે વાર્તા કહેતા આવડે છે એમને. બરાબરી મલાવી – મલાવીને એવુ રસાયણ પેદા કરે સીધુ તમારા દિલો દીમાગામાં ફરી વળે અને વાર્તાને અંતે તાજા-માજા.  બહુ હાથવગુ એમને વાર્તાનુ કૌશલ્ય અને સહાયક સરંજામ. ચિત્રની વાત આવે, ઇતિહાસ આવે, ભાવનગરનો વર્તમાન અને ભૂતકાળ ભળે, રાજઘરાનાના વ્યકિતઓ, શાસક અમલદાર, સામાન્ય પ્રજાની વાત આવે. અને એ બધું લહેકા-ચહેકા સાથે ખુલે. તળજીવન અને એની પ્રજા ઉમેરાય. હસાવે ને રડાવે પણ ખરા. વિચારવા પ્રેરે ને ભૂલી જવા આંગળી ચીધે. કેટકેટલુ એના દિમાગમાં હશે. વિષય વૈવિધ્ય કેવું  ગજબનું! વાર્તા કલા શીખનારે એમના સંગ્રહમાંથી પસાર થવુ રહ્યુ.

દરેક જીવનમાં અમુક સમય એવા આવે કે મેઈન રૂટ ખોવાઈ જાય. મારુ એવુ થયુ. ખાસ્સા પાંચેક વરસ સુધી હુ કટ ઓફ  થઈ ગયો – લીટરેચર, બૃહદસમાજ, કિશોર અને આ દંપતિથી. પણ પુનઃ સ્થાપીત થયો ત્યારે માનવા ન જોઈએ તે સમાચાર હકીકત સ્વરૂપે સ્વીકારવા પડ્યા.

વળી કોકિલાબેન સામે આવ્યા. ગધસભામાંની બેઠકમાં મારા હાથમાં ‘અમે ભાનવગરના -2’ મૂકયુ અને જોઈ જવા કહ્યુ. પુન: મુદ્રણ કરવાનું હોઈ ક્ષતિઓ જોઈ જવા ભલામણ કરી. સાંજે બીજે દિવસે અમારા ઘરે અમે ફરીથી મળ્યા ત્યારે બધુ વિસરાઈ ગયેલુ ઉભરી આવ્યુ. તંતુ  સંધાયો પણ કિશોરભાઈની સદેહ ગેરહાજરી ખટકી. કિશોર રાવળ નથી એ હજુય હું સ્વીકારી શકતો નથી. બંનેને સજોડે જોયા કાયમ. કોકિલાબેન બેઠા બેઠા જમતા હતા અમારી સાથે ત્યારે એમ જ. લાગ્યું કે તે સામેની ખુરશીએ એમની બાજુમાં છે. ખુરશી એટલા સારુ ખાલી છે કે હેન્ડઝ વોશ કરવા ગયા છે! પણ આ માણસ આટલે દુર જાય એ કેમ ગળે ઉતરે?

એ નમુનેદાર રહયા હતા. હર કોઈ ને એ આદર્શ પુરો પાડી શકે. પ્રેમમાં ઉમરની શી વિસાત! તો ભલા નૃત્ય કલા સારુ ઉમરની શી વિસાત!  ચિત્રો દોરવા એ પરંપરાગત મળેલો કૌટુંબિક વારસો પણ બીજુંય કેટલું ઉમેરાયુ! સંપાદક બની મેગેઝીન સંભાળ્યું, વેબ મેગેઝીન શરૂ કર્યુ. કેવી નોવેલ્ટી! રસાળ બરફના રંગીન ગોળા જેવા કેસુડાના દરેક અંકો. ગુજરાતી ફોન્ટમાં મુશ્કેલી પડતી તો એના ઉકેલ શોધી આપ્યા. સંપાદક તરીકે વણદીઠેલા વ્યક્તિઓ સામે મૂકી આપ્યા. રસોઈ કળા પણ શીખી. વાંચન અજબ ગજબ! વિશ્વસાહિત્ય ખંખોળી નાખ્યું.  ઉધમ હરદમ અને છતાય સ્ફૂર્તિ તરવરે એમનામાં. એટલેજ સ્તો એમને નજરમાં રાખુ  ને, હું ખુદ કિશોર થવા કોશિશ કરતો રહેલો. બધાના દિલમાં અવકાશ છોડતા ગયા એક તરફ ને બીજા ખુણામાં એમણે આપેલો ખજાનો જીવનભર ફંફોસતા રહીએ તેટલુ આપતા પણ ગયા.

ખટકો મને એક કાયમનો રહ્યો. એ આવેલા ત્યારે અમે અમારો લઘુકથા સંગ્રહ ‘અમે’ તૈયાર કરતા હતા. નસીમની અને મારી એમ કુલ પચાસ લઘુકથા આપી. બીજે દિવસે દરેક લઘુકથા વિશે નાની નાની ટીપ્પણી ઓ લખી આપી. કઠણાઈ એવી થઈ કે પ્રીન્ટ વખતે એ હાથવગી થઈ નહી.  મોડેથી મળી આવી પરતું તેમનો એકેય અક્ષર અમારાં સંગ્રહમાં પ્રકટ કરી શક્યા નહિ. હવે જયારે જયારે પેન્સિલથી લખેલી નોધ હાથમાં આવે કે એક સણકો ઉપડે મનમાં.

કિશોરભાઈ એવું ન કરાય. હું લખું તે તમારી ચોપડીમાં ન આવે તમે લખો એ મારી ચોપડીમાં ન આવે. ખેર, કોઈ વેળા એ હિસાબ કરીશું. પણ ત્યાં સુધી મારા મનમાં બીજા કિશોરને ઉતારું “ચલતે ચલતે મેરે એ ગીત…”

જાઓ, કિશોરભાઈ પણ અમે નહિ કહીએ અલવિદા તમને!


લેખક: હરીશ મહુવાકર, ભાવનગર, harishmahuvakar@gmail.com

પુસ્તક પરિચય: The Girl on a Train

પુસ્તક પરિચય: The Girl on the Train

http://thetelegraph.com/wp-content/uploads/2016/06/web1_TheGirlontheTrainbookcover.jpg
http://thetelegraph.com/wp-content/uploads/2016/06/web1_TheGirlontheTrainbookcover.jpg

એક છૂટાછેડા લીધેલી દારૂડિયણ બાઈની રહસ્ય કથા છે. તે રોજ લંડન સીટીમાં ટ્રેન લઈને કામે જતી. તે દરમિયાન એક સ્ટોપ ઉપર એક સુખી જોડીને વરંડામાં કીસ કરતા કે કોફી પીતા જુએ. તેઓની તેને ઈર્ષા આવે અને દ્રષ્ય જોઈને ખુશ પણ થાય. એક દિવસ તે બીજા પુરુષને તેની સાથે બાથ ભીડતા જુએ છે. તે દ્રષ્ય તેનાથી ખમાણું નહી તેથી તેનો પીત્તો જાય છે.

બીજે દિવસે છાપામાં ખબર જુએ છે કે તે બાઈનું ખૂન થયું છે. એટલે તેને આ કોયડો ઉકેલવામાં રસ પડે છે. દારૂ પીધા પછી તેની યાદ શક્તિ ઓછી થઈ જાય. આખરે આ કોયડો કેવી રીતે ઉકેલાય છે તે માટે આ પુસ્તક વાંચો.

આ પુસ્તકની હમણાં મૂવી બની છે. પુસ્તકમાં વધારે વીગત સાથે ધીમી ગતી પણ છે. લંડનને બદલે મૂવીમાં ન્યુયોર્ક કામે જાય છે તેટલો ફરક છે.

લેખક: કોકિલા રાવળ, kokila@kesuda.com

અગ્નિદાહ

અગ્નિદાહ – લઘુકથા

કાયમઅલી સારો કારીગર હતો વિજયભાઇના કારખાનામાં એ મિકેનિક તરીકે વફાદારી અને ખંતપૂર્વક કામ કરતો અને એટલે જ વિજયભાઈએ કારખાના પાછળ આવેલા વિશાળ કમ્પાઉંડના પાછલે છેડે ઝુંપડું બાંધી એને રહેવાની મંજુરી આપી હતી.

અહીં કામ કરતાં કરતાં એ કારખાનામાં મજુરીએ આવતી રેવતીના સંપર્કમાં આવ્યો હતો. બન્ને વચ્ચે સારું બનતું, એકબીજાને મદદરૂપ થવા બન્ને સદા તત્પર રહેતા. પછી સંબંધ પાંગરી ને પ્રેમમાં પલપાયો પણ અલગ ધર્મો ને કારણે અને મનમાં ઘર કરી ગયેલી કેટલીક માન્યતિઓને કારણે વાત થોડી આગળ વધતી ને અટકી જતી. બન્ને એ અંગે ચર્ચા કરતા અને એકમેકને સમજવા અને સમજાવવાની કોશિશ કરતા રહેતા પણ આ વાતના અઘરાપણાથી બેઊ વાકેફ હતા. એટલે પરિણામના પરિપાક વગર ઘણો સમય વહી ગયો.

પછી અચાનક એક દિવસ રેવતીએ આવીને કાયમને કહ્યું, “ચાલ હું તારી બધી વાત માની લઉં પણ એક વાતનું તારે મને વચન આપવું પડશે કે હું મરી જાઊં પછી તારે મને અગ્નિદાહ દેવો પડશે. અમારા પંડિતજીએ કહ્યું હતું કે મરણ પછી શરીરને જલાવવું જ જોઇએ તો જ સ્વર્ગે જવાય નહીં તો નરકની યાતનાઓ ભોગવવી પડે. બોલ છે મંજુર?”

કપરા ચઢાણ હતા કાયમ માટે આ, આકરી શરત હતી રેવતીની, શું કરવું હવે? વાત થોડા દિવસ માટે ટળી ગઇ. પણ પછી કાયમે એની શરત સ્વીકારી લીધી એમ ધારીને કે રેવતી ક્યાં એટલું ઝટ મરી જવાની હતી, સમય આવ્યે રસ્તો નીકળી રહેશે.

પછી બન્નેએ શાદી કરી લીધી અને રેવતી અસમા બનીને કાયમના ઝુંપડામાં આવી ગઇ. બે વરસના સુખી સંસાર પછી અસમાબેગમને ગર્ભાશયનું કેન્સર ડીટેક્ટ થયું જે ખૂબજ એડવાન્સ સ્ટેજમાં પહોંચી ચૂક્યું હતું. કાયમના મોતિયા મરી ગયા.એણે ખૂબ દોડાદોડી કરી, શેઠ પાસેથી નાણા ઊછીના લઇને અસમાની સારવાર કરી ત્યાં સુધી કે એ શારીરિક, માનસિક અને આર્થિક રીતે નિચોવાઇ ગયો પણ કેન્સર નો ભરડો ભીંસ વધારતો ગયો.

અસમાને પણ હવે ખ્યાલ આવી ગયો હતો કે આમાંથી હવે બચી શકાશે નહીં એટલે એ કાયમને પોતાના વચન ની વારંવાર યાદ દેવડાવવા લાગી. બીબીને આપેલા વચનમાંથી કાયમ પણ હટવા નહતો માગતો પણ એમ કરવા જતાં સંઘર્ષોની હારમાળા સર્જાવા ની વાત એટલી જ નિષ્ચિત હતી.

photo credit: http://www.e-paolive.net/galleries/images/News_Related/2012/06/Loktak_20120619.jpg
photo credit: http://www.e-paolive.net/galleries/images/News_Related/2012/06/Loktak_20120619.jpg

અને એક રાતે અસમાની આંખ હમેશ માટે મીંચાઇ ગઇ, કાયમ હબક ખાઈ ગયો. હવે?

મોડી રાત્રે કાયમના ઝુંપડામાં એકાએક આગે દેખા દીધી અને થોડી વારમાં ઝુંપડું ભડભડ સળગી રહ્યું અને બધું ભસ્મમાં પલટાઇ ગયું.


લેખક: લક્ષ્મણ રાધેશ્વર, ભાવનગર, lvradhe@outlook.com

તંદુરસ્તી માટે સાઈકલ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ

સાયકલીંગ એ સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ સાધન છે એ આપણે સૌ જાણીએ છીએ અને શરીર વિજ્ઞાને એ સિધ્ધ કરેલી હકીકત છે. અત્યારે જેમ અમદાવાદ કે વડોદરા કે પૂના કે સુરત કે રાજકોટ મોટરબાઇકથી ભરચક છે એમ એક જમાનામાં એટલે બહુ દૂર નહીં પણ પચાસ જ વર્ષ પહેલાં સાયકલોથી ભરચક હતું. ત્યારે અમદાવાદમાં કાપડની મીલોના ભૂંગળા જીવતા હતા એટલે માનો કે રાતપાળી છૂટે ત્યારે કાળુપુર, રાયપુર, શાહપુર, દરિયાપુર વગેરે વિસ્તારો સાયકલસવારોથી ઊભરાતા.

ત્યારે બાઇક શરૂઆતમાં ઈંગ્લાંડથી ઈમ્પોર્ટ કરવી પડતી હતી. સાયકલ પણ ઈમ્પોર્ટ કરવી પડેલી. એવી ઈમ્પોર્ટ કરેલી બાઇક અમદાવાદમાં એકલા સ્વ. શાંતિભાઇ ખાંડવાળા પાસે હતી જે ખુલ્લાહાથે અમદાવાદના ગાંધીરોડ પર નીકળતા. પછી નેહરૂબ્રીજ થયો ત્યારે એ શાંતિભાઇ ખાંડવાળા નેહરૂબ્રીજ બે મિનિટમાં પસાર કરી નાખતા. એ જોઇને ટ્રાફિક પોલિસ ઈન્સ્પેકટરે બાઇકની પાછળ બેસાડી નેહરૂબ્રીજ પસાર કરવાનું કહ્યું પણ એ ઈન્સ્પેકટરે અડધેથી જ બાઇક પરથી નીચે ઉતારી દેવાની શાંતિભાઇને વિનંતી કરેલી.

https://thumbs.dreamstime.com/z/indian-man-riding-bicycle-narrow-streets-old-town-bun-bundi-rajasthan-india-36208656.jpg

ત્યારે સાયકલ ૧૨ રૂપિયા જેવી અત્યારે મામુલી લાગતી કિંમતમાં મળતી તો પણ એ લકઝરી ગણાતી. એ જ રીતે એ વર્ષોમાં ડૉ. હરિપ્રસાદ વ્રજરાય દેસાઇ નામના એક ડૉકટર અમદાવાદમાં જાણીતા હતા. એ પણ સાયકલ ઉપર જ ફરતા. એમણે ઘણી સામાજિક પ્રવૃત્તિ અને જાહેર સુધારણા કરાવેલી.

એક જમાનામાં સમૃધ્ધિની નિશાની ગણાતી સાયકલને આજે સ્ટેટસ સિમ્બોલ નહીં પણ સ્ટેટસ ડીમોલેશન ગણાય છે. વિદ્યાર્થી સંતાનને માબાપ બાઇક ન અપાવે તો એ સાયકલ તો નહિ જ વાપરે. કેટલાક તો વળી સાયકલને સ્ત્રીનું કે છોકરીનું વાહન સમજે છે. ”સાયકલ છોકરાથી ફેરવાતી હશે ?” એવું તેઓ માને છે. શહેરમાં કે બહાર હાઇ-વે ઉપર રસ્તામાં ક્યાંય સાયકલ માંડ રડીખડી નજરે પડે તો !

જોકે ઉત્તરપ્રદેશ, બિહાર જેવા આર્થિક પછાત પ્રદેશોમાં સાયકલ ફેરવનારા ઘણા છે. ત્યાં તો ગરીબી એવી છે કે બે ભાઇ હોય તો એક સાયકલ ઉપર ડબલ સવારી કરીને તેઓ ધંધે જતા હોય છે.

પહેલાં તો ટપાલી કે છાપાના ફેરીયા સાયકલ લઇને જ ફરતા પણ આજે છાપાના ફેરીયા અને પોસ્ટના ટપાલી પણ મોટર-બાઇક ઉપર ફરવા લાગ્યા છે. છાપાના માલિકો જૂના અથવા મોટા એજન્ટો સાયકલ લઇ આપતા હતા અને પોસ્ટમેનને સરકાર સાયકલ આપતી. ત્યારે ટેલિગ્રામ તાર હતા એ તાર ટેલિગ્રામ લઇ જનારને ટેલિમેનને પણ સરકાર સાયકલ આપતી. આજે તો ટપાલ અને ટેલિગ્રામ રહ્યા નથી અને કુરીયર આવી ગયા છે તો કુરીયરવાળા પણ મોટર-બાઇક વાપરે છે.

એક સાયકલ ચેમ્પીઅન પૂનાની શોભા ખોટે હતી. એ શોભા ખોટેને ત્યારના મહાન દિગ્દર્શકોમાંના એક અમિય ચક્રવર્તીએ અભિનેત્રી બનાવીને ”સીમા” નામની એક શ્રેષ્ઠ ફિલ્મ બનાવેલી. એમાં પણ શોભા ખોટેને સાયકલ ચેમ્પિઅન બનાવેલી. એ ફિલ્મમાં મહાન અભિનેતા બલરાજ સહાની હતા. એના ગાયનો આજે પણ ૬૦-૭૦ વર્ષ પછી પણ ટી.વી. પર સાંભળી જોઇ શકાય છે. એનું (૧) ”તૂ પ્યાર કા સાગર હૈ” (૨) કહાં જા રહા હૈ, (૩) બાત બાતમેં રૂઠોના, (૪) એક ગુડીયા કી લંબી કહાની વગેરે. એમાં નૂતન સમર્થ હીરોઇન હોય છે અને આ સાયકલ ચેમ્પીઅન શોભા ખોટે એની બહેનપણી.

૧૯૬૦-૬૨માં ૧૫૦-૨૦૦ રૂપિયામાં મળતી સાયકલ આજે ૩૦૦૦-૪૦૦૦થી ૨૦,૦૦૦-૪૦,૦૦૦ સુધીની કિંમતમાં મળે છે.

હવે તો સાયકલની રેસ થાય છે. ૧૦ કી.મી.થી ૧૦૦ કી.મી. અથવા હાઇવે પરની અથવા ઓબ્સેકલ રેસ થાય છે. સાયકલ પરદેશમાં અને વિદેશમાં પર્યટન કરવા નીકળનારા છે, છતાં સાયકલનું ડીવેલ્યુએશન થએલું છે.

સાયકલ સરવાળે મોંઘી પણ પડતી નથી. એક વાર ખરીદી લીધા પછી ખર્ચો જ નહીં. પંચર પડે અથવા ટાયરોમાં હવા ઓછી થાય તો જાતે જ એનો ઈલાજ કરી શકાય. એની રીંગ, આરા જ્યારે બગડે ત્યારે પંદર-વીસ વર્ષે બદલવા પડે. એને ઘંટડી અને ડાયનેમો બત્તી ન હોય તો પણ ચાલે.

ચાલવાની કસરત કરતાં સાઈક્લિંગની કસરત વધુ ફાયદાકારક

સાયકલ એટલે તંદુરસ્તી સુધારવા અને જાળવવાનું ઉત્તમ સાધન. દા.ત. શરીરને જાડું થવા દેવું ન હોય અથવા જાડાપણું ઉતારવું હોય તો સાયકલીંગ કરો.

Photo credit: http://s3.india.com/wp-content/uploads/2014/07/salman-khan-cycle.jpg
Photo credit: http://s3.india.com/wp-content/uploads/2014/07/salman-khan-cycle.jpg

એટલે જ સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાાનિકો કહે છે કે નિયમિત સાયકલીંગ કરવાથી ચામડી રેડિએશનની ખરાબ અસરોથી બચાવે છે. એટલે ચહેરા ઉપર વધતી ઉંમર દેખાતી નથી.

હાર્લેસ્ટ્રીટના ડર્મેટોલોજીસ્ટ ડૉ. ક્રિસ્ટોફર રોવલેન્ડ કહે છે કે સાયકલીંગના કારણે બ્લડ સરક્યુલેશન ઝડપી થાય છે. ચામડીના સેલ્સને વધુ ઓક્સીજન અને બીજા પોષક તત્ત્વો મળે છે. શરીરના ઝેરી તત્ત્વો સહેલાઇથી બહાર નીકળી જાય છે.

બ્રિસ્ટોલ યુનિવર્સિટીના નિષ્ણાતો કહે છે કે જેઓ સાયકલીંગ કરે છે એમનામાં ખાદ્ય પદાર્થોની મૂવમેન્ટ ઝડપી થાય છે.

સાઈક્લિંગ કેન્સર – હૃદયરોગ – અનિદ્રાથી દૂર રાખે છે

એ જ યુનિવર્સિટીના ગેસ્ટ્રો એન્ડોલોજીસ્ટ ડૉ. એમના રાયુમુન્ડો કહે છે કે સાયકલીંગ આંતરડાના કેન્સરની શક્યતા ઘટાડે છે અને હાર્ટ રેટ વધારે છે. શ્વાસ ઝડપથી ચાલે છે જે ઈન્ટેસ્ટાઇન માટે ફાયદાકારક છે.

વળી સાયકલીંગ ઈમ્યુન સેલ્સને સક્રિય કરે છે અને ઈન્ફેકશન સામે લડવાની શક્તિ વધારે છે.

સેન્ટ જ્યોર્જ હાસ્પિટલ લંડન ચીફ ડાયટિશિયન કેથ કોલિન્સ કહે છે કે જેઓ અઠવાડિયાના ૫ દિવસ ૨૦ જ મિનિટ સાયકલીંગ કરે છે તેઓ ઘણાં રોગોથી બચી જાય છે.

સ્ટેનફોર્ડ યુનિવર્સિટી સ્કૂલ ઓફ મેડિસીનના સંશોધકો કહે છે કે જેઓ અનિદ્રાના રોગી છે તેઓ દરરોજ ૨૦થી ૩૦ મિનિટ સાયકલ ચલાવે તો તેમને ઊંઘ સહેલાઇથી આવી જશે અને એક કલાક મોડા ઊઠે એવી ઘાટી ઊંઘ આવશે.

લોફ બ્રો યુનિવર્સિટીના સ્લીપ રિસર્ચ સેન્ટરના પ્રો. જીમ હોમનું કહેવું છે કે સાયકલીંગ જેવી સામાન્ય એક્સરસાઇઝથી આપણું સરકેડિયન રિધમ (શરીરચક્ર) સમતોલ થાય છે અને સ્ટ્રેસ હાર્મોન કોર્ટીઝોન અસર વગરનું થઇ જાય છે. એથી ઘસઘસાટ ઉંઘ આવે છે. સાયકલીંગથી અનિદ્રા જેવી બિમારી દવા લીધા વિના દૂર થઇ જાય છે.

સાયકલીંગ જેવી શારીરિક પ્રવૃત્તિથી વાસ્ક્યુલર હેલ્થ સુધરે છે. એની સીધી અસર સેક્સ્યુઅલ શક્તિ ઉપર થાય છે. હાર્વર્ડ યુનિવર્સિટીના સંશોધકો કહે છે કે ૫૦-૬૦ વર્ષની ઉંમર પછી સેક્સ ઊર્જા ઘટતી નથી.

કેન્સરનો ભય કે શક્યતા જે કસરતોથી નથી રહેતી એમાં સાયકલીંગની કસરત શ્રેષ્ઠ છે. ફિર્નિશ સંશોધકો કહે છે કે દરરોજ ૩૦ મિનિટ સાયકલ ચલાવવાથી કેન્સર દૂર ભાગે છે. મહિલાઓ દરરોજ સાયકલ ચલાવે તો બ્રેસ્ટ કેન્સરથી એ બચી જાય છે.

Photo credit: http://cdn.theatlantic.com/static/mt/assets/international/indiabikes-banner.jpg
Photo credit: http://cdn.theatlantic.com/static/mt/assets/international/indiabikes-banner.jpg

આપણે ઘરમાં જેટલું ઓક્સીજન લઇએ છીએ એ કરતાં દસગણું ઓક્સીજન સાયકલીંગથી મળે છે. વળી સાયકલીંગ કાર્ડિયોવાસ્ક્યુલર સિસ્ટમ મજબૂત કરે છે અને ફેફસાની શક્તિ પણ વધારે છે જેથી શરીરને સારી એનર્જી મળે છે.

પરડ્યુ યુનિવર્સિટીનું એક સંશોધનનું નિષ્કર્ષ છે કે સાયકલીંગ હૃદયરોગની શક્યતા ૫૦ ટકા ઘટાડી દે છે. બ્રિટિશ હાર્ટ ફાઉન્ડેશનનું કહેવું છે કે લોકો જો નિયમિત સામાન્ય સાયકલીંગ કરે તો દર વર્ષે હાર્ટએટેકથી થતા ૧૦ હજાર જેટલા મરણ ન થાય.

મિશિગન યુનિવવર્સિટીના પ્રોફેસરો કહે છે કે સ્ત્રીઓ ગર્ભાવસ્થા દરમ્યાન શરુના મહિનાઓમાં હળવું સાયકલીંગ કરે તો બાળકના જન્મ સમયે કષ્ટ ઓછું પડે. રોયલ કોલેજ ઓફ ઓબસ્ટેટ્રીશિઅન એન્ડ ગાયનેકોલોજીસ્ટની પ્રોફેસર પેટ્રીક ઓબેયન કહે છે કે ગર્ભવતી જો ધીમું સાયકલીંગ કરે તો માતા અને શિશુ બન્ને માટે ફાયદાકારક છે.


Kaushik Amin, 201-936-4927, kaushikamin@hotmail.com

  • Chairman, Gujarat Foundation Inc.
  • Event Management, Activity Coordination, Compliances for Adult Day Care Centers.
  • nritribune.com, South Asian Media Network Inc.
  • Read my columns Jagrut Jivan, Anantni Khojmaa and Desh ane Duniya in Gujarat Darpan Monthly.
  • Listen to my live talk show “Chhel Chhabilo Gujarati” on radiodil.com every Saturday 12pm to 2pm.

ઓટમીલ ભાખરી

ઓટમીલ ભાખરી

  • ત્રણ ભાગ (કપ) ઘરનો લોટ

    Photo: Kokila Raval
    Photo: Kokila Raval
  • બે ભાગ (કપ) દળેલા ઓટમીલ
  • ૧/૪ કપ હેમપુષ્પ દાણા, અથવા તલ
  • મીઠું, મરચું અથવા મરી સ્વાદ અનુસાર
  • ૧/૪ હળદર
  • ૧/૮ હિંગ
  • ૬ ટેબલ સ્પુન મોણ ઘી,બટર અથવા ઓલિવ ઓઈલ

ઉપરની બધી સામગ્રી લોટમાં ભેળવી કઠણ લોટ બાંધી બે ત્રણ કલાક ઢાંકી રહેવા દેવો.

વણીને ધીમે તાપે નેપકીનથી દબાવવી.

yellow-line

ચા સાથે સારી લાગે છે. ગળી કરવી હોય તો ગોળનું પાણી કરી લોટ બાંધી શકાય.

પીકનીકમાં સેંડવીચની જેમ પણ ખવાય. શિયાળામાં શક્તિવર્ધક છે.

૨૦થી ૨૨ ભાખરી મોટી સાઇઝની થશે. નાની વધારે થશે.

 

શેફાલી પટેલ, કનેટીકટ

કયાં સુધી

વાર – તહેવારે જ મળવું કયાં સુધી?!

photo: Kokila Raval
photo: Kokila Raval

તેલ – પાણી જેમ ભળવું ક્યાં સુધી?!

સ્નેહ – સંમેલન ખરેખર સ્નેહ વશ?!
ના, છતાં પણ ટોળે વળવું કયાં સુધી?!

ફોન -પત્રોનાં સદા સુકાનમાં….
શૂન્ય છોળે પલળવું કયાં સુધી?!

મારી દુનિયા બધ્દ મારામાં જ હો….
અન્યની હૂંફે પીગળવું કયાં સુધી?!

રોજ ઘરમાં પ્રશ્નના વંટોળ ને –
રોજનું ભાગી નીકળવું કયાં સુધી?!

પોત – પોતાની જ તનહાઈ ભલી!
દુખ બીજાનું ચગળવું કયાં સુધી?!

અખંડ આનંદના સૌજન્યથી પાનું ૧૩ ડિસેંબર, ૨૦૧૫
બકુલેશ દેસાઈ