શાયરી

જલીકો આગ કહતે હૈ
બુઝી કો રાખ કહતે હૈ
મગર જિસ કા મિસ-કોલ
દેખતે હી દારૂ ઉતર જાયે
…ઉસે વાઈફ કહતે હૈ
આઈવો, આઈવો… પાંચ મિનિટમાં…

rug

જોક્સ જંકશન
સ્માર્ટ-સિટીમાં ફરતી ડોબી-જોક્સ
ગુજરાત સમાચાર તા. ૧ ફેબ્રુઆરી ૨૦૧૬

અજવાસ છે તું

આજનો અજવાસ છે તું
કાલનો વિશ્વાસ છે તું.

એટલે અભરે ભર્યો છું,
છમ્મલીલો શ્વાસ છે તું.

ઊઘડે છે રોમ રોમે,
નીલકંઠી પ્યાસ છે તું.

કોઈની પરવા તને ક્યાં?
ટેવવશ બિંદાસ છે તું.

જિંદગીના જાગરણમાં,
રાત-દિન ને માસ છે તું.

સાત દરિયા પાર તોયે,
સાવે સોલિડ પાસ છે તું.

 

watercolor: Kishor Raval

ગઝલ સંગ્રહ “તું” માથી, લેખક સોલિડ મહેતા

હજાર ની નોટ

લક્ષ્મીબાઈ ને રોજ ના કરતાં આજે મોડી આવતાં જોઈ ને શેઠાણીબા એ ચિંતા કે સંવેદનશીલતા નો ડોળ કર્યા વગર છણકો કર્યો, “આજે વહેલા આવાનું યાદ ન રહ્યું તો બપોરનું ખાવાનું પણ નહીં મળે. અને હા, આજે ઘરના બધા પડદા  ધોઈ નાખજે!”

બિચારી લક્ષ્મીબાઈ કાંઈ બોલી ન શકી અને આમ દરેક ઘરે થી દાટ પડી અને મોડી રાતે પોતાની ઝૂંપડ-પટ્ટી તરફ પાછી ફરી.

લક્ષ્મીબાઈને દીકરો હતો કે જે બાપના દેવા ને લીધે ભરપાઈ કરી કરીને થાકી ગયો હતો પણ વ્યાજ ઉપર વ્યાજ ભરાય પણ બાકીનુ ઉધાર તો બાકી જ રહે. આખરે એણે ગળે ફાંસો ખાઈને આપઘાત કર્યો ને બિચારી લક્ષ્મીબાઈ ગામના વૈતરાં કરતી રહી ને એકલી જીવતી રહી.

ચાલી ચાલી ને ઘસાઈ ગયેલા ચંપલ અંગુઠેથી તૂટ્યા ત્યારે મોચીએ સાંધી દેવાની ના પાડી અને કીધું, “માઈ, બીજા નવા લે. આ હવે સંધાય તેમ નથી.”

લક્ષ્મીબાઈ આજુ બાજુ ની સોસાયટીમાં જઈ કામ કરે રાત પડે, ઘરે આવે. કેહવાતી ખોરડી – અરે નામ ની ખોરડી. માંડ માંડ ચૂલો બળે તો પણ લક્ષ્મીબાઈ શ્રધ્ધાથી રોજ દીવો કરે, મંદિરે જાય ને બાજુવાળા કેશુ ને દીકરાથી વધુ સાચવે.

બાજુ ની ખોલીમાં રહેતી જમનાબlઈ ને ત્યાં બકરી હતી તેની પાસેથી લક્ષ્મીબાઈ રોજ વાટકી દૂધ માંગી લાવી એની ચા બનાવી કેશુ સાથે રકાબી રકાબી પી ને આનંદ લેતી.  કેશુ પરણેલો પણ માઈ પાસે બેસી ને ક્યારેક ચા પીતો બેય સગા મા-દીકરાં જેટલો આનંદ પામતાં.

watercolor: Kishor Raval

કેશુએ ચૂંટણીના સમયમાં નેતા એમને ગામ પધારવાના છે તેમ કહ્યું સાથે જમણ પણ હતું. બધા ખૂબ હોંશે હોંશે પહોંચી ગયા. કોઈને ભાષણમાં રસ નહોતો. તે બધા ત્યાં ખુલ્લા મેદાન માં ધૂળમાં બેઠા હતા ને રાહ જોઈ રહ્યા હતા કે ક્યારે ખાવાનું આવે. જ્યારે કેટરીંગ ટ્ર્ક આવી અને ઉભી રહી, ત્યારે નેતા એ પોતાનું ભાષણ જયહિંદ કહી ને બંધ કર્યું. બધાને પેકેજ્ડ ફૂડ મળ્યું.

બીજાની પાછળ આ બધાને પણ સ્ટેજ પાસે નેતા ના હાથે પૈસા મળ્યા. બધાને સો સો ની નોટ મળતી હતી પણ માઈ ના આશિર્વાદ મળે તેથી હજાર ની નોટ દીધી. લક્ષ્મીબાઈ ની મુઠ્ઠીમાં હજારની નોટ હતી તે ઘણાની નજર બહાર ના રહી. ડરતાં ડરતાં ઘરે આવી અને ક્યાં સંતાડવી એની ચિંતામાં સાડલાની ગાંઠે બાંધી, ખોસીને તે સૂઈ ગઈ.

વહેલી પરોઢે તેની આંખ ખૂલી ગઈ. પણ પડ્યા પડ્યા એને વિચાર આવ્યા કે આ પૈસામાંથી પોતાના તૂટી ગયેલાં ચશ્માં સમા કરાવવા. મૄત્યુ પામેલા દિકરા ના ફોટા ની ફ્રેમનો કાચ બદલવો. ને કેશુની વહુ માટે સાડલો અને એના બાબલા માટે બુશર્ટ-પેન્ટ લેવા. એ તો હરખાતી હરખાતી ઉઠી ગઈ. પૂજા પાઠ પતાવી કેશુ સાથે ચા પીતા પીતા બોલી કે, “જો તું સાથે આવે તો આ બધુ લેવા બાજુના શહેરમાં જવું છે.”

કેશુ એ પૈસા વાપરવા કરતા બિમાર પડે, કે કંઇ જરૂર પડે ત્યારે વાપરવાની સલાહ આપી. ઉડાડી મૂકવા ખૂબ મના કરી. પણ લક્ષ્મીબાઈ ન માની તે ન જ માની. છેવટે “એકલી જઈશ”, કહી ને ચાલવા માંડી. ન છૂટકે મા જેવી જ છે તો સાથે જવા કેશુ તૈયાર થયો.

બંને બસમાં બેસી શહેરે પહોંચ્યાં. હજુ તો દુકાનો ખુલતી જ હતી. ચશ્માના કાચ સમા થઈ ગયા, પણ હજારની નોટ ધરી તો દુકાનદારે કીધું “છૂટ્ટા નથી”. કેશુ એ પોતાના ખિસ્સામાંથી કાઢી અને બીલ ચૂકવ્યું. મૄત્યુ પામેલા દીકરાના ફોટા ની ફ્રેમ ને કાચ નંખાઇ ગયો પણ હજારની નોટ ના છુટ્ટા દુકાનદાર પાસેથી ના મળ્યા. તેણે કહ્યું બીજી ખરીદી કરીને, છૂટ્ટા મળે ત્યારે વળતા ફોટો લઈ જજો.

ગમતો સાડલો અને બુશર્ટ-પેન્ટ લઈને બીલ ભરવા લક્ષ્મીએ હજાર ની નોટ કાઢી તો દુકાનદાર ને એમનાં દેખાવ ઉપરથી લાગ્યુ કે આ હજાર ની નોટ સાચી ન હોઇ. સામે ચા પીતા હવાલદાર ને જોઈને બોલાવી પૂછ્યું “શું લાગે છે? હજારની નોટ સાચી છે કે ખોટી?” હવાલદાર કંઈ ઉતરે એવો નહોતો. બંને ને લઈ ગયો પોલિસ સ્ટેશને. કલાકો સુધી બહાર બેસાડી સાંજ પડવા આવી ત્યારે જેલ માં પૂરી દીધા. ઉપરથી પટ્ટે પટ્ટૅ કેશુ ને માર્યો એ અલગ. લક્ષ્મીબાઈ ની વાત કોઈને સાંભળવી નહોતી અને કેશુ એ નેતા ની વાત કરી તો કોઈ માનવા તૈયાર જ નહોતું.

આખો દિવસ અને આખી રાત ભૂખ્યા એક બીજાની ઓથે પડ્યા રહ્યા. કેશુ ને બહુ માર મારેલો. લક્ષ્મીબાઈ માથા કૂટતી રોકકળ કરી રહી હતી અને પોતાને દોષ દેતી બેઠી. જો એણે હજારની નોટ લીધી જ ના હોત તો? અને લીધી તો ખરચવાનો શોખ ના કર્યો હોત તો?

હવાલદાર જઈને ગામમાં આવેલા એજ નેતા ને રાતોરાત મળી આવ્યો. એની પાસેથી વાત જાણ્યા પછી એને બ્લેક-મેઈલ કરવાની ધમકી આપી. નેતા પાસેથી પચ્ચીસ હજાર કઢાવ્યા. ઉપરથી ચા-પાણી ના ચાર-પાંચ હજાર ચૂપ રહેવાના કઢાવ્યા.

સવારે ચા અને બ્રેડ આપી લક્ષ્મીબાઈ અને કેશુ ને ધમકાવતાં હવાલદારે કહ્યું “અહીંથી સીધ્ધા તમારા ગામે ચાલ્યા જાવ. આ તારી હજારની નોટ ને બીજા પચાસ રૂપિયા ભાડા ના રાખ.” બંને એ એક બીજા સામુ જોયું. લક્ષ્મીબાઈ એ હજારની નોટ જ લીધી અને ત્યાંથી ભાગતાં ભાગતાં બસ પકડી.

કન્ડક્ટર બીજાને ટિકિટ આપતો હતો ત્યારે પેલા ફોટાફ્રેમ વાળા દુકાનદાર નો અવાજ સંભળાયો. એણે હાકોટો પાડ્યો, “બાઈ, તારા દીકરા નો ફોટો…”. લક્ષ્મીબાઈએ હજારની નોટ કાઢી પણ દુકાનદારે કહ્યું, “બીજી વાર આવે ત્યારે પૈસા આપજે.”

રસ્તામાં આવતી નદીમાં હજારની નોટ બસ માંથી ફેંકતાં લક્ષ્મીબાઇ અને કેશુ એ હળવાશ અનુભવી.

yellow-line

લેખક: રેખા શુક્લ
mrshuklamj@gmail.com

આ લઘુકથા મરાઠી મુવી એક હાઞારાચી નોટ ના આધારે લખાયેલી છે, જેમાં લક્ષ્મીબાઇનું એક્ટીંગ ઉત્તમ છે. મુવી જોવાનું ચુક્તા નહીં. તેને ઘણા એવોર્ડ મળેલા છે.

આથમણી અવસ્થાનો પ્રેમ

સગુણાને લેઈક સાઈડ નર્સિગ હોમમાં કામ મળ્યું. સેવા કરવાનુ કામ ગમતું હતું. દાદા અને દાદીમાંની સેવા કરતી હોય તેવું લાગ્યું. ઘણાં અનુભવ થયા. તેમાંથી એક અનુભવ યાદ રહી ગયો.

બે અલઝાઈમર પેશન્ટ હતા. બંનેને જુદી જુદી વીંગમાં રાખવામાં આવ્યા હતા. તેઓ ને તૈયાર કરી નર્સીંગ સ્ટેશન ની સામે ખુરશીમાં બેસાડવામાં આવતા. જેથી નર્સનુ ધ્યાન રહે અને બધા બીજુ કામ કરી શકે. ધીરે ધીરે બંને વચ્ચે આકર્ષણ થયુ. બહુ બોલે નહીં પરંતુ એક બીજાનો હાથ પકડે. તેમની આંખો એકબીજાની સામે જોઈને હસે. તેમના નામ જોર્જ અને એલિઝાબેથ હતા. જોર્જ એલિઝાબેથની બંગડીઓ ઉપર હાથ ફેરવતા બેઠો હોય .

જોર્જ પરણેલો હતો એટલે બપોરે તેની વહુ ખબર કાઢવા આવે. આ દ્રષ્ય જુએ પણ કાંઈ બોલે નહીં. બપોરે નવરાં સ્ટાફ સાથે બેઠા હોઈ. એટલે સ્ટાફ સાથે વહુ થોડીક વાતો કરે. એક વાર સગુણાએ તેને પૂછ્યું, “How do you feel seeing this?” તો તે કહે “I am happy to see him happy.”

સગુણાની ડ્યુટીમાં એલિઝાબેથ હતી. તે પરણેલી ન્હોતી. સગુણા સાથે તેને સારૂ ભળતું. સગુણા ફોસલાવી પટાવી પ્રેમપૂર્વક તેની સાથે કામ કરે. બહાર બગીચામાં તેનો હાથ પકડીને તેને આંટો મરાવવા લઈ જાય. ક્યારેક સારા મૂડમાં હોય ત્યારે સરખા જવાબ આપે. પચાસ વર્ષ પહેલાની બધી વાત યાદ હોય. ત્યારે લાગે કે આને તો બધી ખબર પડે છે. ડાહી ડાહી અને મીઠી મીઠી વાતો કરે. બાકી તેને તૈયાર કરતી વખતે નાકે દમ લાવી દે. રેકોર્ડના ગ્રુવની જેમ દરેક ક્રિયામાંથી ખસી ન શકે. બ્રસ કરતી હોય તો બ્રસ કર્યા કરે. સગુણાને કહેવું પડે કે બસ હવે બહુ થયું. ખાતી હોય ત્યારે ભાવતું જ ખાય. બધી વસ્તુ એક સાથે પીરસેલી હોય તો મુંજાય જાય. ડિઝર્ટ તો પહેલા જ ખાઈ લેવું હોય.

watercolor: Kishor Raval

જ્યારે જોર્જને જુએ ત્યારે તેની પાછળ પાછળ ફરે. સગુણા તેઓ ઉપર નજર રાખે. એક દિવસ એલિઝાબેથ તાણીને જોર્જને પોતાની રૂમ બાજુ લઈ ગઈ. પથારીઓ થઈ ગઈ હતી એટલે રેલીંગ ચડાવેલા હતા. રેલીંગ નીચા કેવી રીતે કરવા તેની સુજ ન પડી એટલે તેને ટપવાના પ્રયત્નો કરતાં હતા. સગુણા દોડીને નર્સને બોલાવી લાવી. રંગમાં ભંગ પડ્યો તેનો રંજ તો થયો…

આથમતી ઉમરે અને મગજ ચાલતુ ન હોય ત્યારે પણ માણસને માણસની હુંફની જરૂર હોય છે, અને મનના ઓરતા રહી જાય છે. સગુણા તેવો વિચાર કરતી બંનેને ફોસલાવી ગ્રેફામ ક્રેકર અને જ્યુસ પીવા લઈ ગઈ.


લેખક: કોકિલા રાવળ, ડિસેંબર ૨૦૧૬

વૃક્ષનું વસિયતનામું

સુકા પાંદડે લખાયેલું વૃક્ષ નું વસીયત નામું :

watercolor: Kishor Raval

આજ રોજ મારી સંપૂર્ણ લીલી-છમ અવસ્થા માં મારું આખરી વસિયતનામું લખી આપી સર્વ ને જણાવું છું કે; આમ તો મારી ઉંમર ખુબ લાંબી હોય છે પણ વિકાસ નાં ઓઠા હેઠળ ક્યારે મારી ઉપર કુહાડી વીંઝાય એ ડર હોવા થી હું આ વિલ કરું છું;

  • મારા મૃત્યુ પછી મારા તમામ અંગો નું દાન કરું છું.
  • મારા થડ માંથી વૃદ્ધાશ્રમ ની બેન્ચીસ બનાવવાની અને સંગીત નાં સાધનો તથા સુંદર મઝા ની હોડી બનાવવાની રેહશે.
  • મારી મજબૂત ડાળીઓ માંથી ભૂલકાઓ નાં ઘોડિયા તથા રમત ગમત ના સાધનો  તથા હિંચકાઓ બનાવવાના રેહશે.
  • મારી ઉપર દિલ થી કોતરેલા નામો છે એ ભાગ જે દીવાનાઓએ લખી છે તેને આપી દેવાના રેહશે.
  • આ વિલ ની સહુથી મહત્વ ની શરત એ છે કે કોઈ પણ કાળે મારા અંગ માંથી કુહાડી કે કરવત નાં હાથ બનાવવાના નથી કારણ કે એના થકી મારા ભાઈબંધો ઉપર કુહાડી નાં ઘા કે કરવત ફરી વળે તે મને મંજૂર નથી .

આ વિલ ના એક્ઝીક્યુટર તરીકે કુદરત ને નીમવા માં આવેલ છે અને પવન તથા માટી ને સાક્ષી ઓ તરીકે લેવા માં આવેલ છે.

આ મારું આખરી વિલ છે અને આ અગાઉ નું કોઈ લખાણ નીકળી આવે તો એ રદબાતલ ગણવું .

આ વિલ મેં મારી સંપૂર્ણ લીલી છમ અને મજબૂત અવસ્થા માં લખી આપ્યું છે જે તમામ માનવ જાતી ને બંધન કર્તા રહેશે!


લેખક આસીમ, ભાવનગરના રાજુ મહેતા તરફથી