મહાબળેશ્વરમાં રાતે

પ્રકૃતિ
પ્રશાંત.

ગાઢાંધકાર
ઓઢી
રસ્તો સૂનો.

નિબિડે
વિહંગ.

ન કલરવ.

હું જ સુણું
મારો પગરવ.

ગીતપંકતિ
સરે…
અજાણ પર્ણે
તરે…
ન પાછી ફરે.


કવિ : ઇન્દ્ર શાહ
પુસ્તક અને સંપાદક: અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો, મધુસૂદન કાપડિયા, ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી

કહેવતો

 

* ૧ સિંહ મરે પણ ઘાસ ન ખાય

* ૨ સુખે સાંભરે સોની ને દુ:ખે સાંભરે રામ

* ૩ સુથારનું મન બાવળિયે

* ૪ સૂતા જેવું સૂખ નહીં ને મૂઆ જેવું દુ:ખ નહીં

* ૫ સૂરજ કાંઈ છાબડે ઢાંક્યો રહે નહીં

* ૬ સૂંઠને ગાંગડે ગાંધી ન થવાય

* ૭ સેવા કરે તેને મેવા મળે

* ૮ સો ઉંદર મારીને બિલાડી પાટે બેઠી

* ૯ સો ગળણે ગાળીએ ત્યારે એક વાત કરીએ

* ૧૦ સોટી વાગે ચમચમ વિદ્યા આવે ઘમઘમ


મોટો કોશ, સંપાદક: રતિલાલ સાં. નાયક
અક્ષર પ્રકાશન,અમદાવાદ

રોલ નંબર દસ – રાધિકા

‘યસ સર.’ દસ નંબર બોલી..

એનું નામ રાધિકા, અલ્હડ પણ એવી જ, નામ પ્રમાણે ગુણ. આટલી નાની ઉંમરમાં એ આટલી ઠરેલ હશે એ તો હજી મને થોડા દિવસ પહેલા જ ખ્યાલ આવ્યો. ગયા અઠવાડિયે હું વર્ગમાં ગ્રામપંચાયતનો પાઠ ભણાવી રહ્યો હતો ત્યારે એનું ધ્યાન ક્યાંક બીજે જ હતું. હુ ગુસ્સે થયો એટલે સૌથી પહેલા ઊભી કરી એને જ સવાલ પૂછ્યો, ‘ચાલ બોલ જોઉં, ગ્રામપંચાયતની જવાબદારીઓ સમજાવ મને.’

એ અવાચક મૌન. ન કંઈ બોલે, ન કંઈ ચાલે. મને ખબર હતી, એણે પાઠમાં ધ્યાન જ નહોતું આપ્યું તો ક્યાંથી આવડે? મેં કહ્યું, ‘કાલે તારે ગ્રામપંચાયતની જવાબદારીઓ પાંચ વાર લખીને પાકી કરી લેવાની.’

એણે ડોકું ધૂણાવ્યું. પણ મને ભરોસો નહોતો. બીજે દિવસે તો એ આવી જ નહિ. બધાનું લેશન તપાસતો હતો ત્યારે યાદ આવ્યું કે એણે લેશન કર્યું જ ન હોય એટલે ક્યાંથી આવે. છોકરાવને પૂછ્યું કે એને ઘરેથી બોલાવી આવો, પણ છોકરાવ કહે કે એ તો એના મમ્મી-પપ્પા સાથે મંદિરના મેળામાં પહોંચી ગઈ છે. હું ધૂંધવાયો, એને મેળામાંથી પકડી લાવવાનો મનસૂબો ઘડી કાઢ્યો.

રીસેસ પડતાં જ હું નીકળી પડ્યો મંદિર તરફ. ત્યાં જઈ જોયું તો મોટો મેળો ભરાયો હતો. સૂરજ બરાબર માથે તપી રહ્યો હતો. આટલી બધી ભીડમાં એને કેમ શોધવી? છોકરાઓએ કહેલું કે એના મમ્મી-પપ્પા ત્યા ફૂગ્ગા વેચવા જાય છે, એટલે ફૂગ્ગાઓ શોધતાં મને બહુ વાર ન લાગી. મેં દૂરથી જોયું કે એક જગ્યાએ ઊભા રહી એ લોકો ફૂગ્ગા વેચતા હતા. રાધિકાની મમ્મી ફૂગ્ગામાં હવા ભરી રહી હતી અને એના પપ્પા બાળકોને વેચી રહ્યાં હતા. તેની આસપાસ પણ ભીડ હતી, બન્ને જણા વેપારમાં એટલા વ્યસ્ત હતા કે મારા અવાજનો જવાબ દેવાનો એને સમય નહોતો.

મેં આસપાસ જોયું તો નજીકમાં જ ખોળામાં પોતાના નાના ભઈલાને સૂવરાવતી રાધિકા બેઠી હતી. આજુબાજુમાં ક્યાંય છાંયો નહોતો એટલે આટલા સખત તડકામાં એ આમ પોતાના ભાઈને ખોળામાં લઈ બેસેલી. ભઈલો જરા જરા વારે તડકાને કારણે રડતો હતો. એટલે રાધિકા પોતાના વાળથી એને છાયો કરી આપતી હતી.

દૂરથી હું બધુ નિહાળી રહ્યો. ધીરે ધીરે તેના ભઈલા પર તડકો વધી રહ્યો હતો એટલે રાધિકા એને પોતાના હાથથી છાયો આપવા માંડી. પછી પણ એને સંતોષ ન થતા એ પોતાની ફાટેલી ઓઢણીથી એના પર છાયો કર્યો. તો પણ ભઈલો શાંત નહોતો પડતો એટલે એ મુંઝાણી ને એના મા-બાપ તરફ દયામણે ચહેરે જોવા લાગી. એ થાકેલી જણાતી હતી, કદાચ એને પણ ભૂખ લાગી હોય.

એના મા-બાપ તો ફૂગ્ગાના વેપારમાં એટલા વ્યસ્ત હતા કે એ વખતે એ આવી કોઈ વાત પર ધ્યાન આપી શકે એવું મને લાગ્યું નહિ. રાધિકાને પણ એ સમજાયું કે વેપાર પર તો રોજીરોટી છે એટલે એમને બોલાવવાનું માંડી વાળી તેણે ભઈલાને પોતાના ખોળામાં જ ઊંધો સૂવડાવ્યો અને એને સહેજ પણ તડકો ન લાગે એમ પોતે આખી તેના પર નમીને બેઠી. પછી એટલા વહાલથી એને થપથપાવવા લાગી કે થોડી જ વારમાં શાંત પડીને મારી નજર સામે જ એ સૂઈ ગયો.

હું એ દૃશ્ય જોઈ ઘણું સમજી ગયો. એટલે એને શાળાએ લઈ જવાનું માંડી વાળી એને આપવા માટે એક વેફરનું પેકેટ લઈને એની પાસે ગયો.

મને જોઈ એ ઓઝપાઈ, ‘સર.. તમે..? મેળામાં?’

હું કંઈ બોલી શક્યો નહિ. વેફરનું પેકેટ એના તરફ લંબાવતા કહ્યું, ‘લે, તનેય ભૂખ લાગી હશે, લાવ હું ખોલી આપું.’

અચાનક એણે ઈશારાથી ના પડતા ધીમા અવાજે કહ્યું, ‘હમણા રહેવા દો સર, પ્લાસ્ટિકના અવાજથી ભઈલું જાગી જશે તો.., હું પછી ખાઈ લઈશ.’

મને એની કાળજી પર લાગણી થઈ આવી. હું તેને જોઈ જ રહ્યો. એ બોલી, ‘આજે લેશન થયું નથી સર, કાલે ગ્રામપંચાયતની જવાબદારીઓ લખીને પાકી કરીને લેતી જ આવીશ.’

મેં કહ્યું, ‘રહેવા દે હવે, તારે એ શીખવાની ક્યાં જરૂર છે! જવાબદારી કોને કહેવાય એ તો હું તારી પાસેથી શીખીને જાઉં છું!’

એ કદાચ કંઈ જ સમજી નહોતી કે એણે મને એવું તે શું સમજાવ્યું! પણ હું વેફરનું પેકેટ એની પાસે મૂકીને ભઈલો જાગી ન જાય એમ ચુપચાપ દબાતા પગલે મારા વર્ગના રાહ જોઈ રહેલા બાળકોને જવાબદારી કોને કહેવાય એ શીખવવા પાછો ફર્યો.


લેખક: અજય ઓઝા, ભાવનગર ગદ્યસભા
આની સિરિઝ કેનેડાનાં ગુજારાત ટાઇમ્સમાં શરુ થઇ છે.

મૂંજવણ

રોજ સવારે / બાગમાં / માલણ મૂંજાય

શું વીણું?

ટહુકો

કે પછી ફૂલ?


કવિ : પ્રીતમ લખલાણી (અમેરિકાવાસી કેટલાક ગુજરાતી સર્જકો) મધુસૂદન કાપડિયા

ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી

પુસ્તક પરિચય – The Inheritance Of Loss by Kiran Desai

જેમુભાઈ પટેલ નામના જજનો જાહોજલાલીનો સમય પૂરો થાય છે.નીવૃત થયા પછી શાંતિમય જિંદગી પસાર કરવા માટે કાંચનચંઘાના તળેટીમાં આવેલા કાલીમપોંગના ગામમાં સ્થાયી થાય છે. તેનો રસોયો અને મટ નામની કુતરી પણ સાથે રહેતા હોય છે.

એક દિવસ ઓચિંતાની તેની પૌત્રી સાઈ અનાથ આશ્રમમાથી તેમની સાથે રહેવા આવે છે. જજની શાંતિની જિંદગીમાં થોડો ખળભળાટ થાય છે. સાઈ રસોડામાં રસોયા સાથે વાતો કરવા પહોંચી જાય. જજને બહુ બોલવાની ટેવ નહીં . રસોયો જુનો હતો. સાઈ કુટંબની વાતો પૂછે એટલે રસોયો મીઠું મરચું ભભરાવી રસપૂર્વક વાતો કરે.

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Inheritance_of_Loss

રસોયાનો દીકરો બીજુ અમેરિકા વગર કાયદેસર ગયો હોય છે. તે જુદી જુદી રેસ્ટોરેન્ટમાં ગ્રીન કાર્ડ વગર કામ કરતો હોય છે.

સાઈને ગણિત અને વિજ્ઞાન શીખવવા માટે જ્ઞાન નામના કોલેજ ગ્રેજ્યુએટને માસ્તર તરીકે રાખવામાં આવે છે. તેઓ બંને એકબીજાના પ્રેમમાં પડે છે. છોકરો નેપાળી હોય છે.

નેપાળ જ્યારે સ્વતંત્ર થવા માટે ચળવળ શરૂ કરે છેત્યારે નેપાળી યુવાનો સાથે જ્ઞાન મોરચામાં જોડાય છે.

જજ, કુતરી,રસોયો ,બીજુ, સાઈ અને જ્ઞાન બધાંનુ અંતમાં શું થાય છે તે જાણવા માટેપુસ્તક વાંચવા જેવું છે.નેપાળી ઈતિહાસને વણી લેતુ પુસ્તક છે. લેખિકાનું ઝીણવટ ભરેલું વર્ણન પણ રસદાયક છે.

 


લેખક: કોકિલા રાવળ, ફિલાડેલ્ફિયા