ફૂલના રંગ

અમીત માધ્યમિક શાળામાં શિક્ષક હતો. કામિની પણ એની જ શાળામાં શિક્ષિકા તરીકે કામ કરતી હતી. રોજ મળવાનું થતું, વ્યવસાયની ઓળખાણ સામાન્ય ઔપચારિક્તા ઉપરથી ઢળતી ઢળતી ધીરે ધીરે અમીત પ્રતિ ઢળતી જતી હતી. અમીત યુવાન હતો. કામિની યુવાન હતી. યુવાનીના દિવસો, સાહસો કરી નાખવાના દિવસો, બાગી દિવસો, બેયની ચારે બાજુ ઘૂમરાતા હતા.

આવું કાંઈક હતું અને ત્યાંજ શાળાની દિવાલ પર કોઈએ લખી નાખ્યું ‘અમીત+કામિની’ = અમર પ્રેમ. કોઈની આવી તોફાની પ્રવૃતિ પછી શાળાના વિદ્યાર્થીઓમાં અને શિક્ષકોમાં ચર્ચાને ચગડોળે ચઢી.

અમીત આજ સુધી કામિનીને સહકાર્યકર તરીકે જ જોતો હતો. પણ હૈયાની ધરતીમાં ધીરે ધીરે કાંઈક વવાતું ગયું. અને ફાંકડો, ખુબસૂરત અમીત અણજાણ પણ – દિલના છૂપા ખૂણે – કામિનીને ચાહવા લાગ્યો. દરરોજ બનતા પ્રસંગોને એણે ઝીણવટથી જોવા માંડ્યા તો એને પ્રતિતી થવા માંડી કે સામી બાજુથી પણ સાનુકુળ અણસાર મળતા હતા. હવે તો જરૂર હતી માત્ર પ્રણયના એકરારની. પણ કોણ શરૂઆત કરે? દિવસો વીત્યા.

watercolor: Kishor Raval

શનિવારનો દિવસ હતો. અમીત શાળાએ જવા સવારના નીકળી પડ્યો.

ઘરઆંગણેના બગીચામાંથી એક ગુલાબી રંગનું ગુલાબનું ફૂલ ચૂંટ્યુ પાકા નિર્ણય સાથે કે આજે તો કામિનીને હાથો હાથ આ ફૂલ આપી હૈયાની વાત કહી જ દેવી. શાળા આવી પહોંચી. બધા શિક્ષકો પ્રાર્થના ખંડમાં હતા. પ્રાર્થના ચાલતી હતી. અમીતે ઘડિયાળ તરફ જોયું તો શિક્ષક ખંડમાં પોતે થોડો મોડો પડ્યો હતો.

કામિની પણ શિક્ષકખંડમાં હાજર હતી. પણ એની બાજુમાં ઊભા રહી આ કોણ કામિનીના વાળમાં ઘેરા લાલ રંગનું ગુલાબનું ફૂલ મૂકી રહ્યું હતું?

એ હતાં નિતીનકુમાર, સહ – શિક્ષક. કામિની અર્થભીનું શરમાતી હતી. હાથમાંનું ગુલાબ કોટના ખીસ્સામાં મૂકતાં અમીત શિક્ષકખંડના બારણેથી પાછો વળી ગયો.

લેખક: ડો. હરબન્સ પટેલ ( ચોકટનો ગુલામના સૌજન્ય થી )

સંપાદક : કોકિલા રાવળ

વિચારોની વસંત

સુખની ક્ષણો આપણને આશ્ચર્ય પમાડવા આવે છે.
આપણે એને પકડી નથી રાખતા, એ આપણને છોડતી નથી.
— એશ્લી મોંન્ટેગ્યુ

*

હાથ પરનું કામ એવા તન્મય પ્રેમથી કરીએ કે જાણે
રુદિયેથી ખેંચાયેલા દોરાથી કપડું વણતા નહોઈએ:
એનું વસ્ત્ર જાણે પ્રિયતમને પહેરવાનું નહોય!
— ખલિલ જિબ્રાન

*

સાદગી એ કલાનો સહુથી અણમૂલ શણગાર છે.
— આલ્બ્રેશ્ટ ડ્યુર

*

પરમાત્માનો કેટલો પાડ માનું? આ ઉજાસવંત દિવસ,
તરુલોકની આ હરિયાળી લીલા,
અને નીલરંગી સ્વપ્ન-શું આકાશ, પ્રકૃતિની સકલ સંપદા
આ સર્વ જે અનંત છે, અણખૂટ છે:
આ બધાં બદલ આભારવશ છું.
— ઈં. ઈ. કમ્મિન્ગ્સ

*

કોઈ આપણી કથની સાંભળે, કે દિલસોજ હાથ લંબાવે,
કે પોરસાવનારાં બે વેણ કહે,
કે કોઈ એકલવાયા જીવને હૂંફ આપે,
બસ, એ વખતે જીવનમાં કૈંક અસાધરણ વાત બને છે.
— લોરેટ્ટા ગિર્ઝાટ્લીસ

*

વસુંધરાને ચાહજે, સચરાચરને સ્નેહ દેજે,
દોલત સામે ન જોજે
અને હાથ લાંબા કરે તે પ્રત્યેકને કંઈક આપી છૂટજે,
મૂરખાઓ ને ગાંડિયાઓનેની પડખે સદા ઊભો રહેજે,
કમાણી ને મહેનત પારકાં કાજે ખરચજે
પછી જોજે, તારા રોમેરોમે સુખની બંસી બજી ઊઠશે.
— વોલ્ટ વ્હીટમેન


વિચારોની વસંત, વેરાયેલા થોડા વિચાર-પુષ્પો
વીણ્યાં ને ગુજરાતીમાં ઉતાર્યાં, જયંત મેઘાળી
સંપાદક કોકિલા રાવળ

સાંસણ ગીર

બસમા અમે રાજકોટથી જુનાગઢ જવા નીકળ્યા. એક રાત અમે જુનાગઢ રહ્યાં. બીજે દિવસે ટેક્ષીની વરધી આપેલી તે પ્રમાણે ટેક્ષી હાજર હતી. ટેક્ષી વાળાએ ફીલ્મી સંગીત શરૂ કર્યું. અમારી ઉંઘ ઉડી ગઈ. હું તો મોજમાં આવી ગઈ. સાથો સાથ ગણગણવા લાગી. કલાક વાર ગાડી નહીં ચાલી હોય ત્યાં ટેક્ષીવાળા ભાઈને ચાની તલપ લાગી. અમે ચા-નાસ્તો કરીને નીકળેલા. પણ તેણે આગ્રહ કર્યો કે અહીંની ચા બહુ મસ્ત હોય છે. એટલે અમે પી નાખી. તેણે એક માવો પણ મોઢામાં નાખ્યો.

ગાડી પાછી હાઈ-વે ઉપર લીધી રસ્તામાં કેસર કેરીની વાડીઓ જોવા મળી. આંબા ઉપર મ્હોર ઝૂલતા હતાં. કેસર કેરી જોતા મોઢામાં પાણી છૂટ્યું. અમેરિકામાં પણ કેસર કેરી મળે છે. તેની નીકાસ જુગઢ બાજુથી જ થાય છે. થોડે દૂર ગયા ત્યાં નાળિયેરીઓના દર્શન થયા. અમે તો સડસડાત હાઈ-વે ઉપર જઈ રહ્યા હતાં . મનમાં વિચાર આવ્યો કે પાછાં ફરતા જરૂર નાળિયેર પાણી પીશું. સાંસણ ગીરનુ પાટિયુ આવતા અમે તે રસ્તો પકડ્યો. થોડીવારમાં અમે મોટો ગેઈટ જોયો. ત્યાં બહાર ગાડી પાર્ક કરી. અમે બહારથી જ કમાન અને સિંહ ચિત્તાની શીલ્પકળા જોઈ પ્રભાવિત થઈ ગયા. અંદર ગયા પછી ડાબી બાજુ ટીકીટ લેવા જવાની વ્યવસ્થા હતી . અંદર ચારે બાજુ સિંહ,ચિત્તા ના ચિત્રોથી ભીંતો શણગારેલી હતી. ટીકિટ ઉપર બસ નંબર હતો . તે પ્રમાણે અમારે રાહ જોવાની હતી. એટલે અમે ચારે બાજુ બગીચામાં ફર્યા. ત્યાં કેન્ટીન હતી પણ અમને ખાવા-પીવાની ઈચ્છા ન્હોતી એટલે અમે સોવેનિયરની જગ્યામાં ઘૂસ્યા.પાછા ફરતા લેશું તેવો વિચાર કરીને બસ ચૂકી ન જઈએ તેની રાહ જોતા ઊભા. થોડા ફોટા પાડ્યા.

થોડી વારમાં બસ આવી. ચારે બાજુ બધાં ફરતા હતા તેઓ આવી પહોંચયા. અમને આગળ જ સીટ મળી . અમે સૌ પાંચ દસ મીનિટમાં ગોઠવાઈ ગયા. સૌ સિંહ અને ચિત્તાને જોવા ઉત્સુક હતા. અમારી બસ જંગલની વચમાંથી રસ્તો કાપતી ઉપડી. ઘણાં લોકોને ઝીપમાં પણ જતાં જોયા. બસ ધીરી ગતીએ ઉપડી. પહેલા હરણ અને સાબરના દર્શન થયા. અમારી સાથે બે ત્રણ બાળકો પણ હતા. તેઓ અને તેઓના મા- બાપ બારી આગળ દોડીને આંગળી ચીંધીને બાળકોને બતાવતા હતાં. બારી આગળ બેઠેલા ફોટા અને વિડિયો લેવામાં પડ્યા હતાં . અમેરિકામા અમારા ઘર નજીક નાનુ જંગલ છે ત્યાં હરણ – સાબર જોવા મળ છેએટલે તેની અમને નવાઈ ન લાગી. થોડે દૂર ગયા ત્યાં સિંહ દંપતીને શાંતિથી બેઠેલા જોયા. તેમાં તો હું પણ ઉઠી. બસ દરેક જગ્યાએ ખાલી બે મીનિટ જ ઉભી રહેતી હતી. એટલે સૌ ફોટા પાડવા પડાપડી કરતાં હતાં. આમ તો સેટઅપ હતું. ચારે બાજુ તારની વાડ હતી. સિંહ છૂટથી ફરતા હતા. ત્યાર પછી ચિત્તા પણ જોવા મળ્યા. સિંહ અને ચિત્તા મોટા કદના લાગ્યા. પાણીના નાના તળાવ પણ છૂટા છવાયા હતા.

બસ અમને પાછી લઈ આવી . અમે સોવેનિયર દુકાનમા પહોંચી ગયા. સિહ , ચિત્તા અને હરણ – સાબરની કલાત્મક શીલ્પ કળા વાળી વસ્તુઓ વેચાતી હતી.અમે સિંહના મ્હોરા વાળા ટીશર્ટ તથા બંડીની ખરીદી કરી. ભાવ વ્યાજબી હતાં.

ત્યાંથી અમે સોમનાથ જવા ઉપડ્યા. રસ્તામાં મૂઠિયા સાથે લીધેલા તે ઝાપટ્યા. અને નાળિયેર પાણી પી તરસ છીપાવી.


કોકિલા રાવળ

પીંકી

મકાન માલિક ભાડા માટે તકાદો કરીને બકતો બકતો ચાલ્યો ગયો પછી એણે થોડી વાર પથારીમાં પડ્યાં પડ્યાં અનિમેષ નેત્રે છત ભણી જોયા કર્યું. પછી આંખો મીંચી દીધી, પણ ત્યાં જ કરિયાણાવાળા રતિલાલ શેઠનો નોકર કિશન ઉઘરાણીનું કાગળિયું હાથમાં રમાડતો આવી પહોંચ્યો અને એને ઢંઢોળવા મંડ્યો.

લોચા વાળતી જીભે દયામણો ચ્હેરો કરી ‘આવતે અઠવાડિયે ચોક્કસ’ એમ કહી એને જેમતેમ કરી માંડ માંડ વિદાય કર્યો. પણ એય તે જતાં જતાં બબડાટ કરતો ગયો.

અંદરના ઓરડામાંથી લક્ષ્મીનું આછું ડુસ્કું સંભળાયું. એ બેઠો થયો ખૂણામાં લપાઈને શૂનમૂન ઊભેલી પાંચ વરસની પીંકી ભણી નજર ફેંકી એવી જ ઝડપથી પાછી ફેરવી લઈ પથારીમાંથી ઉઠી પાસે જ પડેલી આરામ ખુરસીમાં ફસડાઈ પડ્યો. ફરી પાછી એણે આંખો મીંચી દીધી.

બેચાર પળ વીતી ન વીતી ત્યાં તો હળવેકથી ફરી પાછું કોક એને ઢંઢોળતું હતું. જોયું તો પીંકી એના નાના નાના હાથો વડે પૈસા મૂકવાનું પાકીટ ધરીને ઊભી હતી ! ગયે મહિને પીંકીના જ્ન્મ દિવસે એણે પાંચ રૂપિયા પીંકીને ભેટ આપેલા. લક્ષ્મીએ તે મૂકી રાખવા માટે એને નાનું પાકીટ આપેલું. રોજ રાતે એ પાકીટ પીંકી, ઓશિકે મૂકી સૂઈ જતી. આજે એ પાકીટ પીંકી વગર કશું બોલ્યે ચાલ્યે પપ્પા સામે ધરી રહી હતી. એને બિચારીને ક્યા ખબર હતી કે ઘરમાં બચેલા એ છેલ્લા પાંચ રૂપિયાય પપ્પાએ એના ઓશિકેથી લઈ લીધા હતા ને પાકિટ તો ખાલી હતું!

પીંકીને એકદમ સોડમાં ખેંચી લઈ ચુંબનોથી નવરાવતી વખતે એની આંખોમાં પાણી છલકી આવ્યાં ત્યારે બારણાવચ્ચે ઊભેલી લક્ષ્મીય આંખ આડે પાલવનો છેડો અડાડી રહી.

લેખક: ડો. હરબન્સ પટેલ, ચોકટનો ગુલામ

પરદેશી પ્રીતમ

અમેરિકામાં એક નાગર કુટુંબ રહે. તેઓ તેના એકનાએક દીકરા સાથે રંગે ચંગે રહેતા હતાં. પૈસે ટકે સુખી હતા. દીકરો અશોક એન્જિનીયર થઈને નોકરીએ લાગી ગયો હતો. અશોકને ફરવાનો ભારે શોખ. શનિ-રવીમાં ઘરમાં ટકે જ નહીં. મા-બાપને તેને પરણાવવાના ઓરમાન હતા. ત્રીસેક વર્ષનો થયો હતો પણ પરણવાની ના જ પાડે. મા-બાપ સારા નાગરોના કુટુંબને શોધી છોકરીઓના ફોટા બતાવે.

થાકીને નેઓએ ભારતના સગાઓને પણ વીનંતિ કરી. ત્યાં ભાવનગરથી મામીનો ફોન આવ્યો. તેણે વાત વાતમાં કહ્યું કે: અમારી પાડોશમાં સંસ્કારી નાગર કુટંબ રહે જેની દીકરી અરૂણાં રૂપાળી છે. તેણે હમણાંજ શામળદાસ કોલેજમાં બી-એ નો અભ્યાસ પૂરો કર્યો છે. ઈંગલીશ પણ સારૂ જાણે છે. મા-બાપે દીકરા સાથે પ્લાન કર્યો કે થોડા દિવસ મામાને ઘેર રહી પછી બધા ગોવા ફરવા જશું.

અશોકનો કન્યા સાથે મેળાપ કરાવ્યો. જોતાવેંત અશોકને થયું કે this is it! સાદાઈથી લગ્ન કર્યા અને સાથે ગોવા પણ ફરવા લઈ ગયા. અરૂણાને વીઝા મળે પછી જવાનુ હતુ. મા-બાપ અશોક સાથે અમેરિકા પહોંચી ગયા.

દીકરો અંતે થાળે પડ્યો તેની ખુશાલીમાં સૌ ઓળખીતાઓને મીઠાઈ વહેંચી. અશોક યથાવત શની-રવી ફરવા નીકળી જતો. દસેક મહિનામાં વીઝા મળતાં અરૂણા આવી ગઈ. તેઓએ રીસેપ્શન ગોઠવ્યું.

અરૂણા સારી રીતે કુટુંબમાં ભળી ગઈ. સાસુ વહુને સારૂ ભળતુ. અશોકનુ શનિ-રવીમાં ફરવા જવાનુ અટક્યુ નહી. અરૂણાને સાથે ન લઈ જાય. મા-બાપને નવાઈ લાગી. તેઓએ અશોકને પૂછ્યુ કે અરૂણાને કેમ સાથે નથી લઈ જતો. તો જવાબ મળ્યો કે તમને નાગરાણી વહુ જોઈતી હતી તે મળી. મારે તો બીજી પટેલ ફ્રેન્ડ છે. તમે મને તેની સાથે લગ્ન કરવા ન દેત. હુ શનિ-રવીમાં તેની સાથે રહેવા અને ફરવા જાઉં છું.

લેખિકા: કોકિલા રાવળ, માર્ચ ૨૦૧૯

વિચારોની વસંત

હૃદયની કુંજમાં એક હરિયાળું વૃક્ષ રાખજો:
કદાચ કોઈ પંખીનું ગાન ત્યાં ગુંજશે.
— ચીની કહેવત


જે દિવસે એક હાસ્ય ન વેરાયું
એ દિવસ ફોગટ ગયો સમજવો.
— સેબસ્ટીયન ચેમ્ફર્


યૂં હી સારી ઉમ્ર એક હી ગલતી કરતે રહે…
ધૂલ થી ચેહરે પર ઔર આઇના સાફ કરતે રહે.


વૃક્ષ વાવે છે એ પોતાની જાત ઉપરાંત
બીજાંઓને પણ ચાહે છે.
— થોમસ ફુલ્લર


સુંદર હોવું એટલે આપણે હોઇએ એ જ રહીએ તે.
અન્યો આપણો સ્વીકાર કરે એ જરૂરી નથી.
આપણે ખુદને સ્વીકારીએ એ મહત્તવનું છે.
– થીય ન્હાત હાન્હ


કોઇ ભૂમિ વિદેશ હોતી જ નથી,
માત્ર પ્રવાસી જ પરદેશી હોય છે.
— રોબર્ટ લૂઇ સ્ટીવન્સન



સંકલન: જયંત મેઘાણી, વિચારોની વસંત