શું શું સાથે લઈ જઈશ હું? – બે કવિતા

સંભારવા બેઠા

આજ બધું સંભારવા બેઠાં,
પાનખરે અમે લીલી વસંતને ખોળવા બેઠાં!

કવિ સુરેશ ગાંધી (શું શું સાથે લઈ જઈશ હું?)
સંકલન : મહેન્દ્ર મેઘાણી / સંપાદક: કોકિલા રાવળ


સાંભરી જાઉં

જો ક્યારેક હું સાંભરી જાઉં,
તો પંખીડાને ચણ પૂરજો,
એકાદ વૃક્ષને પાણી પાજો,
ગાયડીની ડોક પંપાળજો ને ગલૂડિયાં રમાડજો…
જો ક્યારેક હું સાંભરી આવું તો !

કવિ: હરિકૃષ્ણ પાઠક (શું શું સાથે લઈ જઈશ હું?)
સંકલન: મહેનદ્ર મેઘાણી / સંપાદક:કોકિલા રાવળ


 

What Will People Say – a film review

નોર્વેમાં રહેતી પાકિસ્તાની કુટુંબની આ વાર્તા ઈન્ડિયાના કુટુંબને પણ લાગુ પડે તેવી છે. એક મા-બાપને ત્રણ બાળકો હતા. દીકરો માબાપના કહ્યામાં હતો. મોટી દીકરી બાપને બહુ વ્હાલી હતી. સૌથી નાની દીકરી તો હજી આઠેક વર્ષની હતી. મોટી દીકરી યુવાન થઈ ત્યાં સુધી બધુ બરાબર ચાલતુ હતું.

મોટી દીકરી સ્કુલમાં નોર્વેના છોકરા સાથે પ્રેમમા પડી. તેઓ બહાર બીજા મિત્રો સાથે તો મળતા રહેતા હતાં. એકવાર છોકરીએ છોકરાને ઘેર બોલાવ્યો. છોકરો બીજા માળની બારીએથી અંદર આવ્યો. થોડીવાર તો બંને જણાં આડીઅવળી વાતો કરતા હતા. પછી એકબીજાને સ્પર્શ કરવા લાગ્યા.

બાપને રોજ સૂતા પહેલા બાળકોને જોઈસરખુ ઓઢાડવાની ટેવ હતી. આ લોકો સ્પર્શ કરતા હતા તે સમયે બાપ છોકરીના ઓરડામા આવ્યાે, છોકરા ઉપર ગુસ્સે થયો અને તેને માર્યો. છોકરીને પણ ધમકાવીને મારી. છોકરીએ ઘણી આજીજી કરી કે અમે કાંઈ કર્યું નથી. બાપે છોકરાને કાઢી મૂક્યો. બીજે દીવસે છોકરીએ બોયફ્રેન્ડ સાથે સંબધ તોડી નાખ્યો.

મા-બાપ તેને ઘરમાં પૂરી રાખી. સ્કુલમા જવાંનુ બંધ થયું. તેની બધી બેનપણીઓ નીચેથી બૂમ મારે પરંતુ છોકરી જવાબ આપતા ડરે. પડદા પણ પાડેલા રહેતાં. છોકરીની સ્કુલ પણ બદલી નાખી.

યુરોપ અને અમેરિકામાં બધે ચાઈલ્ડ એબ્યઝના કાયદા હોય છે. છોકરીએ ગુસ્સામાં કમપ્યુટરમાં ઓન લાઈન જઈ બધી હકીકતની ફરિયાદ નોંધાવી. તેઓ આવે તે પહેલા બાપે છોકરીને ધમકાવી હતી એટલે છોકરી ફરી ગઈ અને બાપ ઉપરના ગુસ્સાને કારણે વાત ઉપજાવી ખોટી લખી હતી તેમ તેણે જણાવ્યું.

બીજે દિવસથી બાપે છોકરીને તેડવા મૂકવા જવાનુ શરૂ કર્યું. એકવાર સ્કુલમાંથી સીધ્ધી એરપોર્ટ લઈ જઈ પ્લેનમાં પાકિસ્તાન કોઈ સગાને ત્યાં મૂકી આવ્યો. તેઓને ખર્ચાના પૈસા પણ આપ્યા અને સીફારસ કરી કે આને પાકિસ્તાનના સંસ્કાર આપો.

છોકરી ધીરે ધીરે ત્યાં ગોઠવાઈ ગ. રસોઈ કરતા, નમાજ પઢતા વગેરે શીખી ગઈ. બેત્રણ વખત ભાગવાના પણ પ્રયાસ કર્યા પરંતુ સફળતા મળી નહીં. સગાના દીકરાંએ તેની તરફ કુણી લાગણી બતાવી તેનુ મન જીતી લીધુ. બંને નજીક આવતા ગયા અને પ્રેમમાં પડયા.

એક વખત તેઓ બહાર શેરીના ખૂણામાં ઉભા ઉભા કીસ કરતા હતા ત્યારે ત્રણેક પોલીસ આવીને તેને ડંડાથી માર્યા, તેના ફોટા પાડ્યા અને છોકરી પાસે પરાણે કપડા કઢાવ્યા. સવારે તેને ઘેર જઈ છોકરાના બાપ પાસે પૈસા માગ્યા અને ધમકાવી કહ્યુ કે પૈસા નહી આપો તો છાપામાં છપાવશુ અને તમારી આબરૂ કાઢશુ. પૈસા આપવા પડ્યા.

બીજા દિવસે નોર્વેમાં છાેકરીના બાપને જણાવ્યુ અને છોકરીને પાછી લઈ જવા જણાવ્યુ. બાપને આવવુ પડયું. તેણે છોકરાને પૂછ્યુ કે તું મારી છોકરીને પરણીશ? છોકરો મુંગો રહ્યો. છોકરીએ કહ્યુ કે અમે કિસ કર્યા સિવાય કાંઈ કર્યુ નથી. પણ તેની વાત કોઈ માનતુ નથી. બાપે તેને પાછી લઈ જવા ટેક્ષી બોલાવી. એરોડ્રોમ જતા ટેક્ષીને અધવચે ઉભી રાખી, છોકરી સાથે ઉતર્યો અને છોકરીને એક ખડક સુધી લઈ જઈ તેને ભૂસ્કો મારવા કહ્યું. છોકરી ઘણી કરગરી એટલે બાપ પીગળી તેને ઘેર લઈ ગયો. પછી બીજો મુરતિયો સ્કાઈપથી બતાવ્યો જે ડોક્ટર થવા માટે ભણી રહ્યો હતો. છોકરાને છોકરી ગમી ગઈ. છોકરાએ શરત કરી કે છોકરી ભલે આગળ ભણે પરંતુ તેને ઘરરખુ પત્ની તરીકે જ રહેવુ પડશે. છોકરી બધાની સામે કબુલ થઈ.

છેલ્લે છોકરીએ બીજા માળ દ્વારા બારીએથી ભૂસ્કો માર્યો અને ઘર છોડી ચાલવા લાગી. આગળ તેનુ શું થયુ તે આપણી કલ્પના ઉપર છોડવામાં આવ્યું…

(પાકિસ્તાન કુટુંબની કથની. જોવા જેવી નોર્વેની ફીલ્મ: What Will People Say)


અવલોકન: કોકિલા રાવળ

કાચી સોપારીનો કટ્ટકો

એક કાચી સોપારીનો કટ્ટકો રે

credit: indiamart.com

એક લીલું લવિંગડીનું પાન
આવજો રે… તમે લાવજો રે…મારા મોંઘા મે’માન
એક કાચી સોપારીનો….

કાગળ ઊડીને એક ઓચિંતો આવિયો
કીધાં કંકોતરીનાં કામ,
ગોતી ગોતીને આંખ થાકી રે બાવરી
લિખિતંગ કોનાં છે નામ ?

એક વાંકી મોજલ્લડીનો ઝટ્ટકો રે
એક ઝાંઝરનું ઝીણું તોફાન
ઝાલજો રે… તમે ઝીલજો રે… એનાં મોંઘા ગુમાન
એક કાચી સોપારીનો…

ઊંચી મેડી ને એના ઊંચા ઝરૂખડા
નીચી નજરુંના મળ્યા મેળ,

ઉંબરમાં સાથિયા ને ટોડલિયે મોરલા
આંગણમાં રોપાતી કેળ  ?

એક અલ્લડ આંખલડીનો ખટકો રે
એક હૈયામાં ઊઘલતી જાન
જાણજો રે…. તમે માણજો રે… એની વાતું જુવાન
એક કાચી સોપારીનો …


કવિ : વિનોદ જોશી ( ઝાલર વાગે  જૂઠડી )

અધ્યક્ષ, ભાવનગર યનિવર્સિટી

સંપાદક: કોકિલા રાવળ

 

   

   

  

 

સુખી સંસાર

હું અને મારી બેનપણી વાતો કરતા કરતા કારમાં જઈ રહ્યા હતા. ત્યાં તેણે તેના નણંદની વાત કાઢી એટલે મેં ટપકુ મૂક્યુ, “નણંદ-ભોજાઈ, સાસુ વહુના અણબનાવની વાત તો સદીઓથી ચાલી આવે છે.” ત્યાં તેણે મને જવાબ આપ્યો. “બધાંને તેવુ નથી બનતુ . સાંભળો,મારા જ ઓળખીતાની વાત કહું.” જે હું અહીં ટાંકુ છું.

એક સહકુટુંબમાં સૌ સંપીને રહેતા હતા. સાસુ વહુને દીકરીની જેમ રાખતા હતા. બી-એડ ભણેલી વહુને શાળામાં સારી નોકરી મળી ગઈ હતી. વહુને બે નણંદો હતી. તેઓને ભાભી સાથે સારૂ ભળતું. સાંજ પડે ઘરમાં કિલકિલાટ વાળુ વાતાવરણ હતું. જમવાના સમયે સૌ સૌના આખા દિવસની વાતો ચાલે. રજામાં સાથે હરે ફરે.

નણંદોના નામ અલ્પા અને જલ્પા હતા. તેઓ બંને ભણતા ભણતા ઘરકામમાં મદદ કરતા.

watercolor:Kishor Raval

મા-બાપ આધેડ વયે પહોંચ્યા ત્યાં સાજાં માંદા રહેવા લાગ્યા. બાપને શ્વાસની તકલીફ શરૂ થઈ. દમ ચડે ત્યારે માને તેની તહેનાતમાં રહેવુ પડતુ. એક સાંજે બહાર વરંડામાં બેઠા હતા ત્યાં શેરીમાં કોઈએ ટાયર સળગાવ્યા અને તેની વાસને લીધે તેના શ્વાસ રુધાણાં અને દમનો હુમલો આવ્યો. તે સંધ્યાકાળ તેની છેલ્લી હતી…

બાપને ગયાને હજી એક વર્ષ પણ પૂરુ ન થયુ ત્યાં માને છાતીનુ કેન્સર થયુ. બંને દીકરીઓ ઘરકામમાં હોંશિયાર થઈ ગઈ હતી. અલ્પા તો કોલેજમા પણ જવા લાગી હતી. જલ્પાને આગળ ભણવામાં રસ ન્હતો. તેણે કુકીંગ ક્લાસ ભરવાના શરૂ કર્યા. તંદઉપરાંત ટી.વી. માથી પણ નવી નવી વાનગીઓ શીખે અને જાતજાતની રસોઈ બનાવે.

માને ચિંતા રહેતી એટલે મુરતિયા શોધવાની શરૂઆત કરી. પરંતુ મેળ ખાતો ન્હોતો. ત્યાં મેં મારી બેનપણીની વાતમાં ડબકુ મૂક્યુ કે, “આજકાલની છોકરીઓ તો પરણવાની ઉતાવળમા નથી હોતી. તેઓને પોતાની કારકિર્દીમા આગળ ધપવાની ઈચ્છા હોય છે.”

અને તેમ જ બન્યુ. અલ્પાએ પરણવાની ના પાડી. જલ્પાએ રસોડુ સંભાળી લીધુ હતું. આમ બીજા પાંચેક વર્ષ વીતિ ગયા. અલ્પાએ કમ્પ્યુટર સાયન્સ પૂરૂ કર્યુ અને નોકરીએ વળગી ગઈ. મા હવે કેન્સરના છેલ્લા સ્ટેજમાં પહોંચી ગઈ હતી. માના ગુજરી જવા પહેલા ભાભીએ વચન આપ્યુ કે અલ્પા અને જલ્પાની ચિંતા ન કરો હું તેઓને સાચવી લઈશ.

આમ સૌ સંપીને પ્રેમપૂર્વક રહેવા લાગ્યા. ભાઈ- ભાભીના પ્રયત્નો છતાં જલ્પાનો મેળ ખાધો નહીં. પછી જલ્પાએ પણ આશા છોડી દીધી…જલ્પા જલ-પાનમાં ઓતપ્રોતમાં રહેવા લાગી અને સુખી સંસારમાં ગોઠવાઈ ગઈ.


લેખક: કોકિલા રાવળ, નોવેંબર ૨૦૧૯