કહેવતો

  • સોનુ જાણી સંઘર્યું — નીકળ્યું કથીર.
  • સોનું જોઈએ કસી ને માણસ જોઈએ વસી. 
  • સોય પછવાડે દોરો.
  • સોળે સાન વીસે વાન વળ્યાં તો વળ્યાં નહિ તો પથ્થર પહાણ.
  • સૌ ગયાં સગેવગે, વહુ રહ્યાં ઊભે પગે.
  • સૌનુ થશે તે વહુનું થશે.
  • હક્કનું પચે; હરામનું ન પચે.
  • હજાર કામ મૂકીને ના’વું ને સો કામ મૂકીને ખાવું.
  • હમ બી રાણી તુમ બી રાણી કોણ ભરે બેડે પાણી ?
  • હરામનો માલ પચે નહિ.

સંપાદક — કોકિલા રાવળ
પુસ્તક — મોટા કોશ, રતિલાલ નાયક, અક્ષરા પ્રકાશન, અમદાવાદ

મારી દષ્ટિએ

મારી દષ્ટિએ આ ગુજરાતી ભાષાની છેલ્લી પેઢી છે. જે અહીં જન્મ્યા, ઊછર્યા એ બીજી-ત્રીજી પેઢીએ અહીં ગુજરાતી ભાષાનુ પૂર્ણવિરામ હશે.

અહીંની નવી પેઢીને ગુજરાતી શીખવવાના જે પ્રયત્નો થયા છે તે ગેરમાર્ગે છે. વિદ્વાનનું માર્ગ-દર્શન લઈને પછી ગુજરાતી ભાષા શીખવવી જોઈએ.

લંડનમાં ગુજરાતી શીખવવા પરીક્ષા વગેરે વ્યવસ્થા થઈ, પણ એ પ્રયત્નો કોલેપ્સ થયા. કારણ કે ગુજરાતી પરીક્ષા પાસ, પણ ગુજરાતી આવડે નહીં એવું બન્યું. શીખવનારા ગુજરાતી માટે અભિરુચિ કેળવી ન શક્યા.

અમેરિકામાં BAPS સંસ્થા ગુજરાતીની પરીક્ષા લે છે, ટેક્સબુક પણ પ્રકાશિત કરી છે.

ભાષા એટલે વાણી, લિપિ નહીં. લિપિ તો સેકન્ડરી છે.

ગુજરાતી શીખનારા ગુજરાતી બોલી-ગાઈ શકે તેવું કરવું જોઈએ. બાળ-ગીતો ગાઈ શકે તેવું કરવું જોઈએ. અર્થ ભલે ન સમજે – જો ગાઈ શકે. જે ગાશે, ને એમને રસ પડશે, તે ભવિષ્યમાં ગુજરાતી ભાષા શીખવા પ્રેરાશે. બાળકોને પહેલાં લિપિ (મૂળાક્ષર) નહીં, એમને ગાતાં શીખવો.

ઈંગ્લેંડ- અમેરિકામા ગુજરાતી શીખવવાના પ્રયત્નો ભાષાવિજ્ઞાનીઓની સલાહ વિના ખોટી દિશામાં થયા છે. ૨૫-૩૦ વર્ષની નિષ્ફળ મહેનત થઈ. 

આજે પણ ગુજરાતી કોઈને શીખવવું હોય તો મારી પાસે ચમત્કારિક ઉપાય છે. મારી દોહિત્રી મીરાં ૭ વર્ષની હશે ત્યારે ડિઝનીની ફિલ્મ — ‘ફ્રોઝન’ — ઈંગ્લિશ- સ્પેનિશમાં મળી. તે બતાવવા આવી. સ્કુલમાં ગીતો ગાઈને સ્પેનીિશ શીખવાય છે. 

‘ફ્રોઝન’ અંગ્રેજી જોતાં સ્પેનિશમાં મૂકે છે. જોતાં જાેતાં મીરાં અચાનક કહે છે કે ‘ફ્રોઝન’ ને ગુજરાતીમાં મૂકોને! મનમાં અચાનક ઉઘાડ થયો. મિયાંફૂસ્કી, જીવરામ ભટ્ટની ફિલ્મો બનાવવી જોઈએ. પહેલાં સંગીત અને પછી ગીત લખાય તે થવું જોઈએ. અંગ્રેજી બાળગીતોને ગુજરાતીમાં રૂપાંરિત કરી DVD બનાવો, ડબ કરો. એ રીતે નવીપેઢીને શીખવો.


લેખક : મધુસૂદન કાપડિયા

પુસ્તક: અમેરિકા-નિવાસી ગુજરાતી સાહિત્યકારો અને માતૃભાષા, સંપાદક: ઉષા ઉપાધ્યાય

સંપાદક: કોકિલા રાવળ

પ્રેમની પ્રતીક્ષા

પચાસ વર્ષ પહેલાની આ વાત છે, જ્યારે સ્વીડનના એક ગામમાં એક જુવાને ભવિષ્યમાં પોતાની થનાર પ્રિયતમાને આલંગીને ચુંબન આપી કહેલુ કે  “હવે થોડા દિવસમાં જ પાદરીના આશીર્વાદથી આપણે એક થશું અને આપણો ઘરસંસાર શરૂ કરશું.“

તેની પ્રિયાંએ સ્મીત સાથે કહેલુ કે “આપણા સંસારમાં શાંતિનુ સામ્રાજય હશે, કારણકે હું તમારા સિવાય જીવી નહીં શકુ.“

આ જુવાન પાસેની ખાણમા જ કામ કરતો હતો. જ્યારે અવારનવાર તેઓ ચર્ચમાં સાથે જતા ત્યારે પાદરી હંમેશા કહેતો કે ”આ જોડી તો મરતા સુધી જુદા નહીં પડી શકે.“ પરંતુ, મૃત્યુ તો તાબડતોબ આવી પહોંચ્યું…

રોજની માફક જુવાન મજુરનો ગણવેશ પહેરી પ્રિયાની ખડકીએ ગુડ-મોર્નીગ કહી કામે ગયો તે ગયો. તે કારમા દિવસે તેને ગુડ-નાઈટ કહેવા પાછો ન ફર્યો…

તેની પ્રિયાએ જુવાનને ભેટ આપવા માટે કાળા રંગના રુમાલ ઉપર લાલ કિનાર હોંશેથી ગુંથી રાખેલી. તેણે રુમાલને સાચવીને એક ડબામાં યાદગીરી તરીકે મૂકી પછી ખૂબ રડી. તે તેને કદી ભૂલી ન શકી. તેની પાછળ  આખી જિંદગી આંસુ સારતી રહી…

ત્યાર પછી તો દુનિયામાં કેટકેટલી ઘટનાઓ બની. યુધ્ધો થયા. રાજા શાહીઓ બદલાણી. ઘણા રાજ્યો સ્વતંત્ર થયા. ખાણોમાંથી મુલ્યવાન ધાતુઓ ખોદાતી રહી. ખેતીઓ થતી રહી. આમ પચાસ વર્ષ વીતિ ગયા.

એક દિવસ ખાણમાં છસો ફુટનીચે રસ્તો ખોદાતો હતો ત્યારે જુવાન સીસા અને સલફેટથી જડિત મળી આવ્યો. જાણે આરામ કરવા જરા લાંબો થયો છે ને થોડીવારમાં કામે લાગશે…

તે મૃત્યુ દેહને ઓળખવા માટે તેના મા બાપ કે મિત્રો જીવતા નહોતા. અંતમાં પેલી પ્રિયા જે બુઢ્ઢી થઈ ગયેલી તે લાકડીના ટેકે જોવા આવી. જોતાંવેત તેને ઓળખી ગ. મૃતદેહને વળગીને રોતી જાયને ભગવાનનો પહાડ માનતી જાય કે તેને આખરે છેલ્લી વાર દર્શન કરવા મળ્યા. પછી તેણે સૌને પચાસ વર્ષ પહેલા થયેલા પ્રેમ પ્રસંગની વાત કરીને જણાવ્યુ કે લગનને અઠવાડિયાની જ વાર હતી. આ સાંભળી આજુબાજુ ઉભેલા લોકોની આંખ ભીની થઈ. સુંદર જુવાનને જોઈ લોકો કલ્પના કરવા લાગ્યા કે આ બુઢ્ઢી જુવાન હશે ત્યારે કેવી સુંદર લાગતી હશે. બુઢ્ઢી તેના જુના સ્વપનોમાં ગરકાવ થઈ ગઈ. તેના અરમાનો પૂરા થયા નહોતા. ન તો જુવાનના હોટ હલ્યા કે આંખો ખૂલી…

બીજે દિવસે બુઢ્ઢીએ લગન કરવા જતી હોય તેવા કપડા પહેર્યા અને ડબ્બામાંથી લાલ કિનારવાળો કાળો રૂમાલ કાઢી કબ્રસ્તાન ઉપર પહોંચી ગઈ. યુવાનના ગળે રૂમાલ લપેટ્યો અને બોલી, “મારા વ્હાલા; આરામ કરો. થોડા વખતમાં હું તમને મળીશ. ભગવાનની કૃપાથી આપણે આખરે મળી શક્યા તેમ પાછી જરૂર ભગવાન આપણી ઉપર ઉદાર થઈ કૃપા કરશે.” જતા પહેલા એક વાર દર્શન કરી ત્યાંથી નીકળી ગઈ.


ભાવાનુવાદ — કોકિલા રાવળ

વાર્તા — પ્રેમની પ્રતીક્ષા, પુસ્તક — विश्व की 50 संवेदनशील कहानियॉं, रुपानतरकार — ब्रह्मदेव, લેખક — અનામી

                                 

ખિસકોલી

ખિસકોલી તો રોજ સવારે આંગણે મારે આવે,
ગુચ્છા જેવી પૂંછ હલાવી, “કેમ છો?“ કહી ભાગે…

મગફળી લઈ આવું ત્યાં ઉતાવળી થઈને નાસે,
પાણીલઈને આવું ત્યાં તો કૂદકો મારી ભાગે!

દાદીમાના બાગમાં એણે દર બનાવ્યું મોટું,
નાનાં-નાનાં બચ્ચાં એમાં ઝીણું- ઝીણું બોલે…

દરમાંથી તો છાનાંમાનાં ડોકિયાં બચ્ચાં કરે,
માને જોઈને એની પાછળ દોટમદોટા કરે…

બોલ્યા વિના એની સાથે દોસ્તી મારે મોટી,
પાછલા પગે ઊંચી થઈ મારી આંખમાં આંખ પરોવે!


કવિયેત્રી — નીિરૂપમા મારૂ (  “જીવન પગથારે“ ) ના સૌજન્યથી.

સંપાદક — કોકિલા રાવળ