સંચાર છે ~ પ્રેમનો સંસાર ~ ૨ ગઝલ

સંચાર છે 🌷
કલ્પનાઓ    તર્કનો   શૃંગાર    છે.
સ્વપ્ન  દેખે જે  નયન,  ફનકાર છે.
એષણાં વિચલિત કરી ધબકે હૃદય
થનગને  મકસદ  બની  મલ્હાર  છે.
સાધના     છે   જ્ઞાનની   સંજીવની,
ચેતનામાં      જ્ઞાનનો    ભંડાર    છે.
સ્નેહબંધન    ચિત્તને    ચંદન    કરે,
લાગણીનો    રક્તમાં    સંચાર    છે.
મા,  પિતા,  સાથી,   ગુરૂની   પ્રેરણા
માનવીના   શ્રેષ્ઠ    સર્જનહાર     છે.

પ્રેમનો સંસાર 🌷
પ્રેમનો  સંસાર  નોખો  હોય છે.
લાગણીનો  ઠાર  નોખો  હોય છે.
જિંદગીભર સંગ છે માતા પિતા;
એમનો  સહકાર નોખો  હોય  છે.
ઘર સજે છે આત્મજાના વ્હાલથી;
જીદનો પણ ભાર નોખો હોય છે.
ભાગ્યશાળી છું મળી મૈત્રી ખરી;
બંધુતાનો  સાર  નોખો  હોય  છે.
ક્યાં નડે છે ક્રોધ પણ મનમીતનો;
સ્નેહનો સ્વીકાર નોખો  હોય  છે.
છો  મળે  એકાંત  કોઈ ડર નહીં;
મૌનનો પડકાર  નોખો  હોય છે.

પલ્લવી ગુપ્તા 🌷
Pallavi Gupta from Himmatnagar, Sabarkantha, pallavi.rimzim@gmail.com
introduced by Harish Mahuvakar, Bhavnagar
સંપાદક: કોકિલા રાવળ

જીવન પગથારે – પુસ્તક પરિચય

નિરૂપમાબેને “ જીવન પગથારે “ નામનુ પુસ્તક તેમના પિતાશ્રીને ૭૫મા વર્ષે ભાવાંજલિ અને પરિવારને સ્નેહાંજલિ રૂપે પ્રગટ કર્યું છે. તેમના જીવન દરમિયાન બંગલાદેશ, ભારત, ફિલિપીન્સ અને અમેરિકામાં તેમણે વસવાટ કરેલો હતો.

પુસ્તકમાં તેમના મોસાળની વાતો રસભરી રીતે વર્ણવી, અને મા-બાપના સંસ્કાર તેમના જીવન ઘડતરમાં ઘણો ભાગ ભજવ્યો હોવાથી તેમના માટે રૂણ અદા કરી.

નાનપણમાં કાકા કાલેકરના પુસ્તકોના વાંચનથી પ્રભાવિત થયા હોવાથી તેમની સાથે પત્રવ્યવહાર શરૂ કર્યો. તેમના પ્રોતસાહનથી લખતા થયા.

અમદાવાદમાં  શ્રેયસમાં શિક્ષણ ક્ષેત્રે લીનાબેન સાથે કામ કરી અનુભવ લીધો.

નિરૂપમાબેને પ્રેમ લગ્ન કર્યાં હતા. તેમના પતિનો સાથ પણ સારો રહ્યો તેથી લગ્ન પછી વધુ ભણી શક્યા.

જ્યોતિમાસી અને મનુમાસા ડોક્ટર હતા અને તેમના વ્યવસાયમાં વ્યસ્ત હોવા છતાં પ્રેમપૂર્વક, સમય ફાળવી જરૂર પડે સલાહ સુચન આપતા. તેની વાતો પણ પુસ્તકમાં વણી લીધી છે.

નિરૂપમાબેને ધૂમકેતુની ટૂંકી વાર્તાઓનુ અનુવાદ કર્યું છે. તેમની સાથેના પત્રવ્યવહારનુ પુસ્તક ‘ વિદ્યાર્થીને પત્રો ‘ પણ પ્રકાશીત થયુ છે. 

અંગ્રેજી, હિંદી તથા ગુજરાતી ભાષા પરના પ્રભુત્વ માટે તેમને દાદ આપવી ઘટે.  તેમના મુખે તેમના જીવનની વાતો સાંભળવી તે પણ  ળવી એક લ્હાવો છે.


પરિચયકાર : કોકિલા રાવળ

               

સફળતા જિંદગીની

સફળતા જિંદગીની,  હસ્તરેખામાં નથી હોતી;
ચણાયેલી ઈમારત એના નકશામાં નથી હોતી.

સુભાગી છે સિતારા કે  ગણતરી થાય છે એની,
પ્રણયમાં નહિ તો કોઈ ચીજ ગણનામાં નથી હોતી.

મને દીવાનગી મંજૂર છે   આ એક બાબત પર,
મહોબ્બતની મજા તમને સમજવામાં નથી હોતી.

તમે મારાં થયા નહીં તોયે  મારાં માનવાનો છું,
કમી સચ્ચાઈમાં હોય છે,  ભ્રમળમાં નથી હોતી.

વધુ હસવાથી આંસુ આવતાં  જોઈને પૂછું છું,
અસર એનાથી ઉલટી કેમ રોવામાં નથી હોતી?

હવે આથી વધુ શું ખાલી હાથે દિન વીતાવું હું?
કે મારી જિંદગી પણ મારા કબજામાં નથી હોતી.

ન શંકા રાખ કે મારી ગરીબી બહુ નિંખાલસ છે,
છે એ એવી દશા જે  કોઈ પરદામાં નથી હોતી.

ધરાવે છે બધા મારા જ  પ્રત્યે સંકુચિત માનસ,
જગા મારે જ માટે જાણે  દુનિયામાં નથી હોતી.


ગઝલકાર — બરકત વીરાણી — “બેફામ”  ( માનસર પુસ્તક નાસૌજન્યથી  )

સંપાદક–  કોકિલા રાવળ

સહભાગી બગીચા

મહામારી ચાલતી હોવાથી દૂરથી આવતા શાકભાજી આવી શકતા નથી. સુપરમાર્કેટમાં પણ શાકની તાણ દેખાય અને શાકભાજીના ભાવ આસમાને પહોંચ્યા છે.

જેમ ૧૯૧૮ માં આજના જેવી હાલત થઈ ત્યારે સત્તાધારીઓએ જાહેર કર્યું હતું કે જ્યાં જમીન ખાલી દેખાય ત્યાં વાવો.  જમીન નહોય તો કુંડામાં વાવો. તેમ કરવાથી બધી પ્રજા સ્વાવલંબી થઈ હતી. તમે “વિક્ટરી ગાર્ડન” વીષે સાંભળ્યું હશે.  

હવે આપણો પણ તેવો સમય આવ્યો છે. આવો વિચાર મારી દીકરીના મિત્ર નેટને આવ્યો. તેણે તેના મિત્રો સાથે આ વાત વહેતી મૂકી. તેઓેએ અત્યારનાં સમયને અનુરૂપ નામ કો-ઓપ ગાર્ડન્ઝ રાખ્યું. આખા અમેરિકાથી ૨૦૦૦ લોકો જેટલાના તરત પ્રતિભાવ આવ્યા. મિત્રોનો સહકાર મળ્યો. હવે આ હીલચાલ શરૂ થઈ ગઈ છે…

  • જ્યાં પડતર જમીન હોય ત્યાં જઈને વાવણી કરવાની… 
  • જેની પાસે જમીન હોય, પણ બગીચાકામ નગમતુ હોય, કે શરીર ન ચાલતુ હોય, તેઓ પાડીશીને પોતાના બગીચામાં વાવવા દે. જે બગીચામાં ઉગે તે બધા માટે.
  • પડતર મકાનમાં વાવણી કરી હોય તો સ્થાનીક કોઈ પાણી પાવાની જવાબદારી લે. જેને ત્ત્યાંથી ખપ પૂરતુ જોઈતુ હોય તે લઈ જાય. તમને યાદ હશે નાનપણની દલા તરવાડીની વાર્તા —  કે ખેતરમાં રીંગણાં ઉતારવા ગયો ત્યારે રીંગણાંને પૂછે…રીંગણાં લઉ બેચાર? અને પોતેને પોતે જવાબ આપે…લેને દસબાર! તેવું પણ બને.

આ રીતે આખા અમેરિકાને ઓનલાઈન જોડ્યા અને બધાં નજીક આવ્યા છે. એકબીજાને મદદ કરે અને જેની પાસે બિયા હોય તે ઓનલાઈન પર કહે કે મારી પાસે બિયા ઘણા છે. એટલે તેના ક્ષેત્રમાં જે રહેતા હોય તે જઈને લઈ આવે. જેની પાસે સાધનો હોય તે સાધનો આપે. આમ બધાંએ મળીને ઝુંબેશ ઉપાડી છે.

આ વિચાર આપણાં ગાંધીજીના સ્વાવલંબી થવાના, વિનાબા ભાવેના ‘સર્વોદય‘ અને ‘ખેડે તેની જમીન‘ ને મળતા આવે છે, અને કટોકટીના સમયે આવકારદાયક છે…


લેખક: કોકિલા રાવળ

કેસૂડા — લઘુકથા

મન ખેંચી રાખતા હતા આ કેસૂડાં. સ્મિત નીકળ્યો ત્યારે ગુલમહોર ઊભા હતા પોતાનો અસબાબ ઉનાળે ખુલ્લો કરી. શહેરમાં પોતાના ઘર પાસેના આ કેડેથી નીકળતા હૈયુ વાદળની માફક હળવું થઇ ગતિ કરી રહ્યું. પરિવારને લઇ એ નીકળી પડ્યો નજીકની ટેકરીઓ પર. 

શહેરની બહાર નીકળતા વૃક્ષસૃષ્ટિ નજરે આવવા લાગી. પાછોતરો શિયાળો એનું રૂપ ધરી ઊભો હતો કોઈ જુએ એના તરફ એમ ધારી. લીલા-સૂક્કા ખેતરોની વિવિધતા, ખૂલ્લા કે મજૂરી કરતા લોકોવાળા ખેતરો, ઢોર-ઢાંખર અને કોઇ કોઇ ઊડી જતા પંખીઓ અને લગભગ એકાંત એવો એ ટેકરીઓનો માર્ગ એના હૃદયમાં એવા ઉતરી પડ્યા કે થીજેલુ સઘળુ ઝરણા બની વહેવા લાગ્યું. 

ને એમાં આવ્યા આ કેસૂડા. ક્યારનો  મૂંગો મૂંગો જોઈ રહ્યો હતો કાર ચલાવતા ચલાવતા. એણે ઊભી રાખી મોટરને અને એના દીકરાનો હાથ પકડી કહે, ‘ચાલ, ખંજન. આ ટેકરી પર ચડીએ.’ નાના કોમળ ચંચળ પગને બીજું શું જોઈએ ? એ ચડવા માંડ્યા કેસૂડાથી લદાયેલી નાની ટેકરી પર. કેસૂડા ખરી પડેલા. હાથમાં લઇ તે ખંજનને દેખાડ્યા. એ હાથમાં લઇ જોવામાં મશગૂલ થઇ ગયો. ડિમ્પલ પણ પાછળ આવી. એણે તાજી ખીલતી કૂંપળો દેખાડી. ‘પપ્પા, મને એક ફૂલ તોડી આપોને ?’ ‘અને મારા માટે નહિ ?’ ડિમ્પલે કહ્યું.  

‘ઓ.કે.’ કહી એ ચડ્યો ઝાડવે. નજીકની ડાળીએથી કૂંપળને ચૂંટવા જાય કે ફસ્સ ડાળી નીચે. અને એય નીચે. એ બન્ને હસી પડ્યા. એ કહે, ‘  ધ્યાન રાખતા હો તો.’ 

કોલેજના છેલ્લા વરસની પીકનીકમાં આવેલા ત્યારે શિવાની સારુ કેસૂડા લેવામાં આમ જ થયું હતું ને ! કેસૂડા લઇ આવેલો. કૂંપળો ફૂટેલા નાના શા. પણ કૂંપળો કયારેય વિકસી નહિ. 

એ ખોવાઈ ગયો. ‘હવે આમ પડી રહેશો કે ઊભા થશો ?’ છોકરાને એક ફૂલ પણ નથી આપી શકતા ?’ હસીને એણે ટોણો માર્યો. 

‘અરે, હોય એમ કાંઇ ! એમ કાંઇ કેસૂડાની કૂંપળોને સ્પર્શ્યા વગર અહીંથી જઇશું ?’ ઝાડ પર જઈ, દીકરા અને એમની સામે જોઇને કહે, ‘અરે,  અહીં તો મોટા પૂરા ખીલેલા સરસ ફૂલો છે.’ બે ફૂલ ચૂંટી, એ હળવે હળવે ઉતરવા માંડ્યો. 


હરીશ મહુવાકર  //  ઈમેઈલ: harishmahuvakar@gmail.com  // મોબાઈલ: 9426 22 35 22
Harish Mahuvakar’s YouTube channel
‘અમે’,  3/A, 1929, નંદાલય હવેલી પાસે, સરદારનગર, ભાવનગર  364002