અનુબંધ

નવજાત શિશુની
બંધ મુઠ્ઠીને ચૂમતાં,
મુઠ્ઠીમાં બધ્દ
અગણિત સ્વપનોનાં સ્મિત
મારાં અંતરતરને ઝળહળાવી,
સ્થળ-કાળની સીમાઓ વટાવી,
વિરાટ વિશ્વના અણુઅણુમાં
એક એક સૂર્ય બની
ઝળકી રહ્યાં!

 

watercolor: Kishor Raval

 

વસંતની હૂફ
ખુશબોની મહેફિલ બની
છવાઈ ગઈ-
નાના શા હૃદયમાં
આવડા શા ઘરમાં,
વિશાળ વિશ્વમાં!

કવિયત્રી: નિરંજના દેસાઈ ( આવતા રે’જો )

શું સમજવું?

 

આકૃતિ મોઢું ચડાવી ગાલ ફૂંગરાવી ઉભી રહી. “મમ્મી…. સાંભળને …” – રસોઈ કરતાં કરતાં તેણે ઉંચે જોયું, પૂછ્યું “શું છે ?” – એને થયું મમ્મીને મારી વાત કેમ સમજાતી નથી? ભાઈની બધી વાત વગર કહયે કેવી સમજી જાય છે?

રીસાતી, વળખાતી આકૃતિ તેની પીઠ પાછળ આવી ઉભી. બંને હાથ તેની કમરમાં પરોવી માથું તેના ખભા પર ઢાળી દીધું ફરીથી, ”મમ્મી… આમ જો ને…”

મમ્મીને ગુસ્સો આવ્યો, ચીડ ચડી એક કલાકમાં રસોઈ તૈયાર કરવાની હતી. મહેમાન જમવાના હતા અને આત્યારે આ છોકરી સાઇકલ લેવાની જીદ પકડી બેઠી હતી. તેણે સમજાવટનાં સૂરમાં કહયું “જો બેટા, ભાઈની સાયકલ તારી કહેવાય કે નહી ? તું વાપર ને… ! આવતાં વર્ષે તને નવી લઈ આપીશું.”

આ સંભાળતા આકૃતિનો મિજાજ છટક્યો તેનો હાથ પકડી, જોરથી હલાવી બોલી, “મને ખબર જ હતી… તને તારો દીકરો લાડકો છે ને….. મારી કંઈ ગણતરી જ નથી… !”

તેનું મોં ઓજ્પાયું… “એવું ન હોય, બેટા. તું અને ભાઈ તો મારી બે આંખો છો. કોઈ વ્હાલું-દવલું થોડું હોય… ?”

આકૃતિની આંખમાં  ભરાયા રડતા રડતા તડાક દઈને બોલી “મને બધી ખબર છે મમ્મી…! એક આંખે બે – નંબર અને બીજી આંખે ત્રણ નંબર હોય, તો સરખું ક્યાંથી દેખાય… ? લે બોલ…. !”

તે આકૃતિને સ્તબ્ધ થઈ જોઈ રહી. તેની બોલતી બંધ થઈ ગઈ…. તે શું સમજાવે …. !

watercolor: Kishor Raval, 2008

લેખક: આરતીબા ગોહિલ ‘શ્રી’, “સુધાતા”, ૯૫/A, રૂપાલી સોસાયટી, તળાજા રોડ, ભાવનગર – ૩૬૪૦૦૨

 

ગાંધીજીના વિચારો

  1. કોઈની મહેરબાની માગવી એટલે આપણી સ્વતંત્રતા વેચવી.

    photo credit: સત્યનો ચહેરો
  2. જ્યાં પ્રજાનો અવાજ સંભળાય છે, પ્રજાના પ્રેમને પ્રાધાન્ય છે, ત્યાં ‘ડેમોક્રસી’ સંભળાય છે, એમ કહેવાય.
  3. સ્ત્રીને અબળા જાતિ કહેવી એ તેની બદનક્ષી કરવા બરાબર છે, એ પુરુષોનો સ્ત્રી પ્રત્યેનો અન્યાય છે.
  4. ધર્મમાં અસ્પૃશ્યતાને માન્યતા મળી નથી, એ શેતાનની તરકીબ છે. શેતાન હંમેશા શાસ્ત્રનો હવાલો આપતો આવ્યો છે. પરંતુ શાસ્ત્રો બુદ્ધિ અને સત્યથી પર ન જઈ શકે. શાસ્ત્રો બુદ્ધિ નિર્મળ કરવા અને સત્ય પ્રગટાવવા રચવામાં આવ્યા છે.
  5. બીજાની વસ્તુ તેની રજા વિના લેવી તે અલબત્ત ચોરી છે.

પુસ્તક: સત્યનો ચહેરો, ગાંધીજીની વિશ્વભરમાંથી પ્રકાશિત, પોસ્ટલ સ્ટેમ્પ્સ અને અવતરણોની સ્મરણિકા
સંકલન: ઉત્પલ ભાયાણી, હિતેન આનંદપરા, અપૂર્વ આશર

વરસાદ આવે છે

હું સાદી ભાષામાં તમને કહુ? વરસાદ આવે છે.
અદ્લ વરસાદ જેવો હૂબહૂ વરસાદ આવે છે.

બહુ ભારે છે પર્વત, ક્યાં સુધી ટકવાની આ ટચલી?
સહારો છોડીને ચાલો સહુ, વરસાદ આવે છે.

ગગનવાળાની પાસે માગું છું એક વાદળું કે જે
વરસતું હોય ને ગાતો રહું ‘વરસાદ આવે છે.’

સવારી વીજ પર, ઢોલીડા ગર્જન, બારાતી ફોરાં;
બનાવી લેવા અવનીને વહુ, વરસાદ આવે છે.

ન જાઓ, આમ છોડીને આ બાહુપાશની છત્રી!
બહાર આ હૂંફવર્તુળની, બહુ વરસાદ આવે છે!!

image credit: skymetweather.com/content/weather-news-and-analysis/weather-to-remain-mostly-dry-in-gujarat-ahmedabad-may-see-light-rains/

ગઝલકાર: શોભિત દેસાઈ, પુસ્તક: અહમ્ ઓગાળવા આવ્યા, ગઝલ સંગ્રહ

પીપળાનું વૃક્ષ

નદીકિનારે ઊભેલું
પીપળાનું વૃક્ષ
જાણે છે કે:
તેનાં બધાં જ દુ:ખોનો અંત
એક હાથ જેટલો દૂર છે.

પણ,
જમીનમાં ઊંડે સુધી ખૂંપેલાં
મૂળિયાંને
ઉખેડી ન શકવાથી
નદીના વહેતા પાણીમાં
તે
રોજ
એક એક પાન નાંખે છે.

watercolor by Kishor Raval

કવિ: કમલેશ શાહ
પુસ્તક: બરફમાં મેઘધનુષ

જળબિલ્લોરી

આકાશી આંબાને આવ્યો મોર અને છે જળબિલ્લોરી,
ચાંદાની આંખોમાં છલક્યો તોર અને છે જળબિલ્લોરી.

આ વાદળનાં પાનાં ખોલીને કોણ પઢાવે અમને નિશદિન,
ઠોઠ નિશાળી ફોરાં કરતાં શોર અને છે જળબિલ્લોરી.

ઘનઘોર ઘટાના મેળામાં જ્યાં વાગી ઢોલે થાપ જરી, કે-
આકાશી નટ રમતો વીજલ દોર અને છે જળબિલ્લોરી.

ધરતીના ખાંડણિયે નભની નાર ક્યું આ ધાન છડે છે!
ઝીંકાતા આ સાંબેલાનું જોર અને છે જળબિલ્લોરી.

વરસાદે ભીંજાતાં -ન્હાતાં છોરાં શો કલશોર મચાવે,
કે ન્હાવા આવે તડકો થૈને ચોર અને છે જળબિલ્લોરી.

image credit: Alfredo Camba, pbase.com/image/112513634


કવિ: ઉષા ઉપાધ્યાય, પુસ્તક: ઉષા ઉપાધ્યાયનાં કાવ્યો
સંપાદક: કેતન બુંહા

મારું ઘર

રીંગ વાગતી સાંભળી મેં રસોઇ પડતી મૂકી, ઝડપથી ડ્રોઈંગરૂમમાં જઇ ફોન હાથમા લીધો. ફોન મામાનો હતો. હું ખુશ થઇ, એમની સાથે વાતે વળગી. મામા ગઇકાલે મારા ઘરે ન આવી શક્યાનો અફસોસ કરતાં હતા.

“સોરી નિરુ, મેં તને પ્રોમિસ આપેલું, પણ મારાથી આવી ન શકાયું.”

“કંઇ વાંધો નહિ, પણ હવે એક – બે દિવસમાં જરૂર આવજો.” મેં મામાને આગ્રહ કર્યો.  કેમ કે મામા પાંચેક મહિનાથી મારા ઘરે આવેલા જ નહિ.

મામાએ ‘હા’ કહી વાત આગળ વધારી. વળી કંઇક યાદ આવ્યું હોય એમ બોલ્યાં, “નિરુ, મેં તારી દિકરીનો ફોટો જોયો. બિલકુલ ઢીંગલી જ જાણે!”

“ક્યાં જોયો ?” મને નવાઇ લાગી. કેમ કે મારા સિવાય બીજા કોઇ પાસે એનો ફોટો હતો જ નહિ.

“તારા ઘરે.”

“મારા ઘરે? મારા ઘરે તમે પાંચેક મહિનાથી નથી આવ્યા.” સામા છેડે મામા થોડી વાર ચૂપ થઇ ગયા.

“તારા ઘરે એટલે કે તારા મમ્મીના ઘરે.”

મને યાદ આવ્યું. મારી છ મહિનાની દિકરીનો ફોટો થોડા સમય પહેલા જ મમ્મી એની સાથે લઇ ગઇ હતી.

‘મમ્મીના ઘરે’ શબ્દ સાંભળ્યા પછી મારાથી કંઇ બોલી શકાયું નહીં. બસ વિચારી રહી. મારા માટે ‘મારું ઘર’નો સંદર્ભ કેટલો બદલાઇ ગયો! જ્યાં વીસ વરસ ગાળ્યા એ ઘર મને યાદ પણ ન રહ્યું કે ‘મારું’ છે; ને પાંચ વરસથી ‘મારા’ બનેલા આ ઘરની દિવાલો મને ઘેરી રહી.


લેખક: નસીમ મહુવાકર
તા. ૭/3/૨૦૦૦ (અપ્રગટ)
“અમે”, 3/A, 1929, નંદાલય હવેલી પાસે, સરદાર નગર, ભાવનગર – 364002
મો.: 94262.23522
ઇ મેઇલ: harishmahuvakar@gmail.com

 

હાઈકુ

 

ઊડ્યું એક જ
પંખી ને કંપી ઊઠ્યું
આખુંય વૃક્ષ
~

ઊપડી ટ્રેન-
ફરફરી ના શક્યો
ભીનો રૂમાલ.
~

અંગ સંકોરી
પોઢ્યું છે પતંગિયું
પુષ્પ પલંગે.
~

કિચૂડકટ-
બારણું ખૂલ્યું,ધસી
આવ્યો તડકો.
~

છાબડીમાંનાં
પારિજાત, વીણેલાં
પરોઢ ગીતો.

watercolor: Kishor Raval

કવિયત્રી: પન્ના નાયક

આમ દંગલ ન કર અમેરિકા

આમ દંગલ ન કર અમેરિકા
વાત કાનેય ધર અમેરિકા

કાલની વાત તો થશે કાલે
આજની કર ફિકર અમેરિકા

ચાંદ એ કોઈ રમકડું તો નથી
ચાંદની હઠ ન કર અમેરિકા

તારા માથેય એ બેઠો છે
તું ય માલિક થી ડર અમેરિકા

તેં ફરીથીય અટકચાળું કર્યું
ચાલ, ઊઠબેસ કર અમેરિકા

આખી દુનિયાને જંપવા દે જરી
ને હવે તુંય ઠર અમેરિકા

ક્યાંક ગબડી પડીશ ઊંચે થી
ચાલ હેઠે ઊતર અમેરિકા

એનું નીકળી ગયું ધનોતપનોત
લાગી તારી નજર અમેરિકા

હા, સોએ સો ટકા સવાર થશે
તારા મરઘા વગર અમેરિકા


ગઝલકાર: અદમ ટંકારવી (અમેરિકામાં હોવું એટલે)