અજવાસ છે તું

આજનો અજવાસ છે તું
કાલનો વિશ્વાસ છે તું.

એટલે અભરે ભર્યો છું,
છમ્મલીલો શ્વાસ છે તું.

ઊઘડે છે રોમ રોમે,
નીલકંઠી પ્યાસ છે તું.

કોઈની પરવા તને ક્યાં?
ટેવવશ બિંદાસ છે તું.

જિંદગીના જાગરણમાં,
રાત-દિન ને માસ છે તું.

સાત દરિયા પાર તોયે,
સાવે સોલિડ પાસ છે તું.

 

watercolor: Kishor Raval

ગઝલ સંગ્રહ “તું” માથી, લેખક સોલિડ મહેતા

મજધારે કિનારો જઈ બેઠો

મજધારે કિનારો જઈ બેઠો

watercolor by Kishor Raval
watercolor by Kishor Raval

કાંઠાની તો ઓળખ બાકી છે
ભલે જન્મોજનમની થઈવાતો
તારા પ્રેમની ઓળખ બાકી છે

જેની સાખે સપના મહોર્યા’તા
એ પાળ સરોવર બાકી છે
તારા અંતરથી આ અંતરના
અંતરને સમજવું બાકી છે.

તારા નયનોમાં ઉન્માદ હતો
જેનું સ્વપ્નમાં ગુંજન બાકી છે
પગદંડી હતી તારા પગલા હતાં
તારો પગરવ સુણવો બાકી છે.

 

લક્ષ્મણ રાધેશ્વર, ભાવનગર

બાકી જે વરસે તે

સાજનની સંગાથે ભીંજાવું એજ સખી, સાચું લાગે રે ચોમાસું,
બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

નોખા નોખા તે શું નાહવું સખીરી હવે, ભેળા થઈ લથબથ ભીંજાવું,
સૂર અને તાલ ને એકજ સંગીત પછી, જુદેરું ગીત તે શું ગાવું,
ગરજતા વાદળ તે ચમકતી વીજલડી, કોરા રહેવું ના, ભીંજાવું.

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

ભીંજાતી કાયાને નીરખી નીરખીને હું તો, એકલતા પળમાં વિસારું,
હૈયાની પ્રીત સખી વાદળમાં ધરબીને, વરસ્યા કરું રે એકધારું,
એકજ નેવાં નીચે તન-મન ભૂલીને સખી, નહાવું બસ ચોમાસું ખાસું.

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

છલછલ અસાઢે સોળ ભવ જેવા વરસોને, કાઢ્યા મન મારીને જેમતેમ,
તનમન ભીંજાતા આ સાંબેલા ધારે હવે, જોબનિયું નીતરે છે તેમતેમ,
તારી સંગાથે હવે ભવભવ ભીંજાવું, ના રહેવાશે એક્કે પળ આઘું

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.


અખંડ આનંદના સૌજન્યથી, ડિસેંબર ૨૦૧૫, પાનુ ૧૨, હર્ષા ચૌહાણ

કયાં સુધી

વાર – તહેવારે જ મળવું કયાં સુધી?!

photo: Kokila Raval
photo: Kokila Raval

તેલ – પાણી જેમ ભળવું ક્યાં સુધી?!

સ્નેહ – સંમેલન ખરેખર સ્નેહ વશ?!
ના, છતાં પણ ટોળે વળવું કયાં સુધી?!

ફોન -પત્રોનાં સદા સુકાનમાં….
શૂન્ય છોળે પલળવું કયાં સુધી?!

મારી દુનિયા બધ્દ મારામાં જ હો….
અન્યની હૂંફે પીગળવું કયાં સુધી?!

રોજ ઘરમાં પ્રશ્નના વંટોળ ને –
રોજનું ભાગી નીકળવું કયાં સુધી?!

પોત – પોતાની જ તનહાઈ ભલી!
દુખ બીજાનું ચગળવું કયાં સુધી?!

અખંડ આનંદના સૌજન્યથી પાનું ૧૩ ડિસેંબર, ૨૦૧૫
બકુલેશ દેસાઈ

અવાજ

તારા હૃદયનો, બંધ પડવાનો અવાજ,img_2198
સુદની દિશાને અડવાનો અવાજ!

સાગર… નદી…પર્વત… વટીને આવશે,એ કોઈનો ચુપચાપ રડવાનો અવાજ!

છેલ્લી ગલી તક શહેરને શોધી વળો,
ક્યાંથી હવે એ ક્યાંય જડવાનો અવાજ!

આંખો હજારોવાર ખોલો…બંધ કરો;
નહી આવશે બારી ઊઘડવાનો અવાજ!

અવકાશમાં ઊતરી ગયું આખ્ખુંય ઘર;
આવેય ક્યાંથી સીડી ચડવાનો અવાજ!

(સ્વ. પવનકુમાર જૈનની સ્મૃતિમાં)

લખાયેલી કવિતા
નુવનીત સમર્પણ: ડિસેંબર ૨૦૧૫ : પાનુ ૨૬: લેખક: કિસન સોસા

પ્રભાતના પુષ્પોમાંથી

પ્રભાતના પુષ્પોમાંથીimg_2147

કહેવું છે ઘણું, પણ કહી શકાતું
નથી, ઊર્મિઓને જેવી વાચા આવે
છે કે તરત જ શબ્દો હ્દયમાં
છુપાઈ જાય છે. ચક્ષુઓમાં ચમકાર
પ્રગટે-ન પ્રગટે કે તમે સાવધ બની
જાઓ છો અને જાણે તમારે અને
અમારો એક સાધારણ ઓળખાણ
હોય એવો ભાવ દર્શાવો છો.
અમને જકડી રાખવા છે, પણ એમ
કરતા કોઈ તમને પકડી રાખે છે.

કેવી અજબ રમત તમે શરૂ કરી છે.

દુ:ખ તો આખરે તમારે જ
ભોગવવાનું છે, કારણ કે આવી
રમતથી તમે સાચે જ ઘાયલ થઈ
જાઓ અને હૃદયના પડદા ફાટી
જાય ત્યારે અમારા નામની બૂમ
નહીં પાડતા, કારણ કે એ વખતે
તો અમે તમારી પહેલા જ કોઈ
હકીમની પાસે અમારું દર્દ લઈને
પહોંચી ગયા હોઈશું.

વજુ કોટક

મેં અને તેં

લઈ હાથમાં હાથ
ઓગાળી સાથીમાં સાથ
અને પરોવી ચાંચમાં ચાંચ
રોપી ધજા –
સહજીવનના ઉત્તુંગ શિખરે!

watercolor by Kishor Raval, 2008
watercolor by Kishor Raval, 2008

ઊગતા અને આથમતા
સૂરજના
સોને મઢ્યા, રતાશ ઝરતા રંગોમાં
ઉમેર્યો પ્રેમરંગ
અને તરબોળાયા બંને
ને વળી ભળ્યો આત્મરંગ એમાં
પછી

ઉતરતા જીવન સંધ્યાનો ઢાળ
હિમ શિખરોના ઓગળતા પ્રવાહમાં
લસરકા તળેટી તરફ
વળગતા એકમેકને
એકદા પૂછ્યું તેં
રચીને ચોસલો
અંગૂઠા અને આંગળી વચ્ચે:
બસ જીવન સાવ આટલું જ?

હા, ક્ષણોમાં ગમતીલાપણું
હોય છે જ આટલું
કહેતા મેં તારા હાથે રચેલા
ચોસલાંને લોપ્યો
પછી આપણે જોતા રહ્યા

એકમેકની દ્દષ્ટિમાં
પછી ઉભયના અંતરમાં
ઉતારતા રહ્યાં
ઉતારતા રહ્યાં
અને
ઉતારતા રહ્યાં સ્નેહરશ્મિ
પછી ડૂબી ગયાં આપણે!

૧ – ૯ -૨૦૧૦,

લક્ષ્મણ રાધેશ્વર, ભાવનગર

સૂરજ, ધીમા તપો!

SUN
photo credit: http://4.bp.blogspot.com/-kR4Owpf-9Jk/TaatSNq_LGI/AAAAAAAABSQ/X9BO6Ee3T9Q/s1600/SUN.jpg

સૂરજ, ધીમા તપો !

મારી મેંદીનો રંગ ઊડીજાયરે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!
મારો કંકુનો ચાંદલો ચોળાય રે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!
મારી વેણી લાખેણી કરમાય રે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!

મારી પાની સુંવાળી બળી જાય રે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!
મારા કેમે નો પંથ પૂરા થાય રે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!
જેને શોધું તે દૂર સરી જાય રે,
સૂરજ! ધીમા તપો, ધીમા તપો!

‘કનકરજ’, ઝવેરચંદ મેઘાણીની કવિતાની પુસ્તિકા
સંપાદક, મહેન્દ્ર મેઘાણી

ઝવેરચંદ મેઘાણી જયંતી: ૧૭ અોગસ્ટ

 

સોના નાવડી

ગાજે ગગને મેહુલા રે,
વાજે વરસાદ ઝડી.
નદી-પૂર ઘૂઘવિયાં રે,
કાંઠે બેઠી એકલડી!
મારા નાના ખેતરને રે,
શેઢે હું તો એકલડી!

મેં તો ધાન વાઢી ઢગલા કરિયા,
ડૂંડા ગાંસડી ગાંસડીએ ભરિયાં;
ત્યાં તો વાદળ ઘોર તૂટી પડિયા.

ભીંજું ઓથ વિનાની રે,
અંગે અંગે ટાઢ ચડી;
મારા નાના ખેતરને રે,
શેઢે હું તો એકલડી.

સામે કાંઠે દેખાય રે,
વા’લું મારું ગામડિયું;
ગોવાલણ-શી વાદળીએ રે
વીંટ્યું જાણે ગોકળિયું.

મારી ચૌદિશે પાણીડાં નાચી રહ્યા,
આખી સીમેથી લોક અલોપ થયા,
દિનાનાથ રવિ પણ આથમિયા.

ગાંડી ગોરજ ટાણે રે
નદી અંકલાશ ચડી,
એને ઉજ્જડ આરે રે
ઊભી હું તો એકલડી;
મારા નાના ખેતરને રે
શેઢે હું તો એકલડી.

પેલી નૌકાનો નાવિક રે
આવે ગાતો: કોણ હશે?
મારા દિલડાનો માલિક રે
જૂનો જાણે બધું દીસે.
એની નાવ ફૂલ્યે શઢ સંચરતી,
એની પંખી-શી ડોલણહાર ગતિ,
નવ વાંકીચૂંકી એની દ્દષ્ટી થતી,

આવે મારગ કરતી રે
પ્રચંડ તરંગ વિષે;
હું તો દૂરેથી જોતી રે:
જૂનો જાણે બંધુ દીસે;
પેલી નૌકાનો નાવિક રે
આવે ગાતો: કોણ હશે?

કિયા દૂર વિદેશે રે
નાવિક, તારાં ગામતરાં?
તારી નાવ થંભાવ્યે રે
આંહીં પલ એક જરા!

તારી જ્યાં ખુશી ત્યાં તું જજે સુખથી,
મારાં ધાન દઉં તુંને વા’લપથી,
તુંને ફાવે ત્યાં વાપરજે, હો પથી!
મારી લાણી લેતો જા રે
મોઢું મલકાવી જરા,
મારી પાસ થાતો જા રે
આંહી પલ એક જરા.
કિયા દૂર વિદેશે રે,
નાવિક, તારાં ગામતરાં!

લે લે ભારા ને ભારા રે !
– છલોછલ નાવડલી;
‘બાકી છે ?’ – વા’લા મારા રે!
હતું તે સૌ દીધ ભરી.
મારી જૂની પછેડી ને દાતરડી,
મારાં ભાતની દોણી ને તાંસળડી,
તુંને આપી ચૂકી સર્વ વીણી વીણી.

રહ્યું લેશ ન બાકી રે,
રહ્યું નવ કંઈયે પડી;
રહી હું જ એકાકી રે,
આવું તારી નાવે ચડી;
લે લે ભારા ને ભારા રે!
– છલોછલ નાવડલી.

હું તો ચડવાને ચાલી રે,
નાવિક નીચું જોઈ રહે;
નવ તસુ પણ ખાલી રે,
નૌકા નહિ ભાર સહે.
મારી સંપત વહાલી રે,
શગોશગ માઈ રહે.

નાની નાવ ને નાવિક પંથે પળ્યાં,
ગગને દળ – વાદળ ઘેરી વળ્યાં;
આખી રાત આકાશેથી આંસુ ગળ્યાં.

સૂની સરિતાને તીરે રે,
રાખી મુંને એકલડી.
મારી સંપત લૈને રે,
ચાલી સોના – નાવલડી.
મારા નાના ખેતરને રે,
શેઢે હું તો એકલડી.

photo from http://www.wallpaper-wallpapers.com/2795-boat-sunset.html
photo from http://www.wallpaper-wallpapers.com/2795-boat-sunset.html

“૧૯૩૧. માનવી: ખેડુતના નાનકડા ઉદ્યમ-ક્ષેત્રનું સર્વ ઉત્પન આખરે તો, ઘોર આપત્તિમાં ઓરાયેલ માનવી પોતે ન વાપરી શકતાં, કર્મદેવતા રૂપી નાવિક હરેક જન્મે આવી આવીને પોતાની સુવર્ણ – નૌકામાં છલોછલ ભરી લઈ જાય છે, સંસારના શ્રેયાર્થે વાપરે છે. પણ ખુદ માનવીને એ પોતાના વાહનમાં ઉઠાવી લઈ કાળપ્રહાવમાંથી ઉદ્ધરી આપતો નથી. માનવીને તો વિલુપ્ત જ બનવાનું છે.

રવીન્દ્રનાથના ‘સોનાર તરી’ પરથી ઉતારવાનું ‘કુમાર’ના સંપાદકે સોંપ્યું હતું. ભાઈ રવિશંકર રાવળે શ્રી ક્ષિતિમોહન સેન પાસેથી જાણેલું. ગીતનું રહસ્ય આ હતું. ભાઈ રાવળની આ સમજને કારણે અનુવાદમાં મેં કલ્પેલું સ્ત્રીપાત્ર એમને મુનાસબ નહોતું લાગ્યું. વળી, બંગાળી ભાષામાં લિંગભેદ ન હોવાથી મૂળ કાવ્ય પણ કશો દિશાદોર સૂચવતું નહોતું. મેં તો આગ્રહ જ રાખ્યો છે કે આ પાત્ર બરાબર છે. આટલાં ઔદાર્ય, કારુણ્ય, ઉદ્યમ અને એકલતા નારીને જ શોભી શકે. આ ગીત રવિબાબુના કાવ્યનો શબ્દશ: અનુવાદ નથી. બલકે, કેટલાક ઠેકાણે મૂળ અર્થ આબાદ ન રહે તેવા ફેરફારો પણ મારે હાથે થયેલા કેટલાકને લાગશે. એ સ્થિતિમાં એક મહાકવિના પ્રિય કાવ્ય ઉપર મારા અનુવાદની જવાબદારી ન નખાય તો પણ મને અફસોસ નથી.

મૂળ કાવ્ય રવિબાબુની કાવ્યસંપત્તિનું એક ઐતિહાસિક રત્ન કહેવાય છે. ઐતિહાસિક એટલા માટે કે કવિવરે ‘સોનાર તરી’ પૂર્વેની પોતાની કાવ્યકૃતિઓ કાચી ગણી છે. અને પોતાની કવિતા – સંપત્તિની સાચી ગણના ‘સોનાર તરી’ પીંછીથી જ થવી જોઈએ એમ એ માનતા હોવાનું મેં સાંભળ્યું છે. અહીં યોજેલ ‘શીખ દે સાસુની રે’ના ઢાળમાં વચ્ચે ત્રણ-ત્રણ ચોસલાંને ગાળા મૂકવાના પદ્ધતિનો પ્રારંભ મેં કરેલ છે.”

સોના-નાવડી, પાનુ ૧૬૩, સમગ્ર કવિતાના સૌજન્ય થી લેખક: ઝવેરચંદ મેઘાણી

વીરાને

વીરાને, રક્ષા-બંધન નિમિતે

માડીના જાયાની મીઠડી માયા
મહિયરના એ મીઠા સંભારણા….મહિયરના

સુખનો સંતોષ, દુ:ખે આંસુડા લૂછતો
અંતર આરામવા એ અંતરથી પૂછતો
બેનીનો બેલી છે વીર…. મહિયરના

માવતરની પુંજીમાં ભાઈ છે મીઠી વીરડી
રાખડી કાંડે બાંધે બેન, યાદી કરાવે તાજગી
બેનીના અંતરની આશ …. મહિયરની

છૂટે ના છોડાવી એતો લોહીની ગાંઠડી
દૂર હો કે નજદીક, વીરને લાગે બેની મીઠડી
ભાઈ કેરી મમતા ઉભરાય…. મહિયરના

બેનીના પ્રેમથી ગુંથાએલી છે રાખડી
બાંધે છે બેની તેમાં, અંતરની ઊભરાતી લાગણી
કરમાશે ના કદિય, એતો પ્રેમ કેરી પાંખડી
મહિયરના મીઠા સંભારણા

photo credit: http://www.raksha-bandhan.com/meaning-significance-of-raksha-bandhan.html
photo credit: http://www.raksha-bandhan.com/

કવિ: હંસાબેન શાહ
+1-215-954-9446