ઉદાસ રહેવાના

જે ભીતરથી ખલાસ રહેવાના
આદમી એ ઉદાસ રહેવાના

બાદશાહી છે જેને અંતરની
એ ફકીરી લિબાસ રહેવાના

જે રહે છે દિવાને-આમ સદા
એ જ દિવાને- ખાસ રહેવાના

સમજી બેઠા જ રણને દરિયો જે
એને મૃગજળ ને પ્યાસ રહેવાના

જેને મળવું નથી ખરા દિલથી
એને બહાનાં પચાસ રહેવાના

દિલને બદલે બળે છે દીવો જ્યાં
દૂર ત્યાંથી ઉજાસ રહેવાના

આંખથી દૂર હો ભલે ‘ સુધીર’
એ હૃદય આસપાસ રહેવાના

જાણ્યો જેણે જીવનનો લય ‘સુધીર’
હાથમાં એના પ્રાસ રહેવાના


કવિ: સુધીર પટેલ (જળ પર લકીર)

મેંદીના પાંદમાં

Image credit: readmyinsights.blogspot.com/2015/07/benefits-from-henna-mehendi-fragrant.html

મેંદીના પાંદમાં લાલી બેઠી,
એવી કવિઓના ગાનમાં ગુલાલી બેઠી;
મેંદીના પાંદમાં લાલી બેઠી.

આંબાના મોરમાં કેરી બેઠી,
એવી રંકોના હૃદયમાં દિલેરી બેઠી,
મેંદીના પાંદમાં લાલી બેઠી.

દિનડાના તાપમાં રજની બેઠી,
એવી શૂરવીરના સોણલામાં સજની બેઠી;
મેંદીના પાંદમાં લાલી બેઠી.

સંતોની સાનમાં વાણી બેઠી
એવી સૈયરના પ્રાણમાં જુવાની બેઠી;
મેંદીના પાંદમાં લાલી બેઠી.


કવિ : ઝવેરચંદ મેઘાણી, પુસ્તક: કિલ્લોલ

“મારાં થોડાંઘણાં જે ગીતો છે, તેમાં વેણીનાં ફૂલ મોટી બહેનને સ્થાને છે… પીડિતોના અવાજને અને રાષ્ટ્રાભિમાની ભાવનાને છેડતાં મારાં કાવ્યો કરતાં વેણીનાં ફૂલ ને કિલ્લોલ નાં સુકુમાર ભાવગીતો મને પોતાને અધિક પ્રિય છે. મારું પોતાપણું તે ગીતોમાં જ વિશેષ નીતરેલ છે…”

ધૂળ

ફળિયે
ચકલીને ધૂળમાં
નહાતી જોઉં છું
ત્યારે મનમાં થઈ
જાયછે કે
હું પણ થઈ જાઉં
પાંખ ફફડાવતું
પંખી!

 

ફૂલમાં
મહેક છે કે
ધૂળમાં?

જો કોલંમબસને
ધૂળમાં
સોના-ચાંદીને
બદલે
પ્રેમનાં દર્શન થયાં
હોત તો
તેણે અમેરિકાને
બદલે
ભારત વહાણ
લાંગર્યું હોત!

માનવી
પૃથ્વીની ધૂળનું
મૂલ્ય સમજતો નથી
તેથી જ
કદાચ કરે છે
ચન્દ્ર સુધી
હડિયાપટ્ટી!

 


કવિ: પ્રીતમ લખલાણી (સંકેત) ૨-૧૮-૯૯ ગુરુવાર
ચિત્રકાર: કિશોર રાવળ, ૨૦૦૦

અનુબંધ

નવજાત શિશુની
બંધ મુઠ્ઠીને ચૂમતાં,
મુઠ્ઠીમાં બધ્દ
અગણિત સ્વપનોનાં સ્મિત
મારાં અંતરતરને ઝળહળાવી,
સ્થળ-કાળની સીમાઓ વટાવી,
વિરાટ વિશ્વના અણુઅણુમાં
એક એક સૂર્ય બની
ઝળકી રહ્યાં!

 

watercolor: Kishor Raval

 

વસંતની હૂફ
ખુશબોની મહેફિલ બની
છવાઈ ગઈ-
નાના શા હૃદયમાં
આવડા શા ઘરમાં,
વિશાળ વિશ્વમાં!

કવિયત્રી: નિરંજના દેસાઈ ( આવતા રે’જો )

પીપળાનું વૃક્ષ

નદીકિનારે ઊભેલું
પીપળાનું વૃક્ષ
જાણે છે કે:
તેનાં બધાં જ દુ:ખોનો અંત
એક હાથ જેટલો દૂર છે.

પણ,
જમીનમાં ઊંડે સુધી ખૂંપેલાં
મૂળિયાંને
ઉખેડી ન શકવાથી
નદીના વહેતા પાણીમાં
તે
રોજ
એક એક પાન નાંખે છે.

watercolor by Kishor Raval

કવિ: કમલેશ શાહ
પુસ્તક: બરફમાં મેઘધનુષ

જળબિલ્લોરી

આકાશી આંબાને આવ્યો મોર અને છે જળબિલ્લોરી,
ચાંદાની આંખોમાં છલક્યો તોર અને છે જળબિલ્લોરી.

આ વાદળનાં પાનાં ખોલીને કોણ પઢાવે અમને નિશદિન,
ઠોઠ નિશાળી ફોરાં કરતાં શોર અને છે જળબિલ્લોરી.

ઘનઘોર ઘટાના મેળામાં જ્યાં વાગી ઢોલે થાપ જરી, કે-
આકાશી નટ રમતો વીજલ દોર અને છે જળબિલ્લોરી.

ધરતીના ખાંડણિયે નભની નાર ક્યું આ ધાન છડે છે!
ઝીંકાતા આ સાંબેલાનું જોર અને છે જળબિલ્લોરી.

વરસાદે ભીંજાતાં -ન્હાતાં છોરાં શો કલશોર મચાવે,
કે ન્હાવા આવે તડકો થૈને ચોર અને છે જળબિલ્લોરી.

image credit: Alfredo Camba, pbase.com/image/112513634


કવિ: ઉષા ઉપાધ્યાય, પુસ્તક: ઉષા ઉપાધ્યાયનાં કાવ્યો
સંપાદક: કેતન બુંહા

આમ દંગલ ન કર અમેરિકા

આમ દંગલ ન કર અમેરિકા
વાત કાનેય ધર અમેરિકા

કાલની વાત તો થશે કાલે
આજની કર ફિકર અમેરિકા

ચાંદ એ કોઈ રમકડું તો નથી
ચાંદની હઠ ન કર અમેરિકા

તારા માથેય એ બેઠો છે
તું ય માલિક થી ડર અમેરિકા

તેં ફરીથીય અટકચાળું કર્યું
ચાલ, ઊઠબેસ કર અમેરિકા

આખી દુનિયાને જંપવા દે જરી
ને હવે તુંય ઠર અમેરિકા

ક્યાંક ગબડી પડીશ ઊંચે થી
ચાલ હેઠે ઊતર અમેરિકા

એનું નીકળી ગયું ધનોતપનોત
લાગી તારી નજર અમેરિકા

હા, સોએ સો ટકા સવાર થશે
તારા મરઘા વગર અમેરિકા


ગઝલકાર: અદમ ટંકારવી (અમેરિકામાં હોવું એટલે)

પાનખર

 

  1. અરે, મને
    photo: Kokila Raval

    કમળો નથી થયોને ?
    આ પર્ણ
    કેમ પીળા લાગે છે ?

  2. ઊડી જતો
    ટહુકો
    એવું તો શું કહી ગયો
    કે
    પર્ણ
    પીળા થઈ ગયાં !
  3. કોયલ
    પૂછે ડાળને,
    જોઈએ છે ટહુકો ?
    બોલો, ખરેલાં પાનની
    કઈ ઢગલીમાં હશે ?

કવિ: પ્રીતમ લખલાણી, કાવ્યસંગ્રહ ‘દમક’ માં થી

દ્વાર કોઈ ખટખટાવી જાય છે

દ્વાર કોઈ ખટખટાવી જાય છે,

photo: Kokila Raval

આખા ઘરને હચમચાવી જાય છે.

જિંદગીભર કોણ સાથે રહી શકે?
બહુ એકલતા નિભાવી જાય છે.

ખાલીપાથી હું ડરું છું એટલે,
વેદનાઓ ઘર સજાવી જાય છે .

જિંદગીથી થઈ ગયા છે જે વિદાય,
આંખમાં ક્યારેક આવી જાય છે.

નહીં જિવાયેલી ક્ષણોના બોજને,
ચાર જણ અંતે ઉઠાવી જાય છે.

મોડી રાત્રે શેરીમાં રખડે ‘રઈશ’,
રોજ કોઈ ઘર બતાવી જાય છે.


કવિ: રઈશ મનીયાર, પુસ્તક: સ્પર્શી શકાય પુષ્પને ઝાકળ થયા પછી