પત્ર (કુદરતને)

મારી વ્હાલી કુદરત,

તને અવારનવાર લાંબા ટૂંકા પત્રો તો લખતી જ રહી છું, પણ આજે તો ખાસ પત્ર લખવાનું મન થયું છે. મારાં જીવનની વિધવિધ પળોમાં મારી અનુભૂતિઓની અભિવ્યક્તિ કરતી વખતે મને એવી પ્રતીતિ થઈ છે કે તું, પ્રેમ અને ભગવાન ત્રણેય એકમેક સાથે મળેલા છો. જાણે સમકોણ ત્રિકોણની ત્રણ બાજુઓ! તમારા ત્રણેયનું મારા જીવનમાં એકસરખું સ્થાન છે. તમે સૌએ જુદાજુદા સ્વરૂપે આવીને મને ખુશી આપી છે, મારાં આંસુ લૂછ્યાં છે અને મને નિસ્વાર્થ પ્રેમની સતત અનુભૂતિ કરાવી છે. શ્રદ્ધા ભગવાન તરફ ખેંચે છે, પ્રેમ જીવન તરફ દોડાવે છે અને તું, વ્હાલી કુદરત, મને આખા બ્રહ્માંડમાં ફેરવે છે. તેં મને ખૂબ આનંદ આપ્યો છે, મારા દુ:ખમાં ભાગ લીધો છે અને મને જીવનનું સત્ય શીખવ્યું છે.

રડુ તો ઝાકળનાં બિંદુ ચાહું તો ઓછો પડે સિંધુ
પાંપણ નીચે રણ ને જળ, ક્યારેક તરસું, ક્યારેક વરસું
દરિયો ડૂબે એવું દિલ ને પહાડ ચડે એવા પગ, પછી તો જીવન ધન્ય ધન્ય!

તું, પ્રેમ અને ભગવાન મારા જીવનમાં કેવા એકતારથી વણાયેલા છો. એના કેટલાંય પ્રસંગો અને અનુભૂતિઓ આ લખતાં યાદ આવે છે. સડોનાના રંગબેરંગી પહાડો અને પત્થરોમાં અંકાયેલી ઈશવરની છબીની ઝાંખી થતાં કહેવાઈ ગયું હતું;

અવનવા ભાવોથી ભીંજાણી, રંગરંગમાં રંગોની પિચકારી વાગી
રાધા બનીને નંદનવનમાં ઘેલીઘેલી નાચી નાચી.

Bell rockમાંથી ઘંટનાદ સાથે ઉતરતી આરતી, Bride and Bridegroom rockમાંથી સંભળાતી સોગંદવાણી, coffee rockમાંથી અવિરત ઝરતી પૂજાની ધાર એકધારી, સડોનાની રાતી ધૂળથી મેં ફરી મારી સેંથ ભરી… ને એક પળમાં હું યુગયુગ જેટલું જીવી ગઈ.

watercolor: Kishor Raval

તારા આલ્પ્સને મળી ત્યારે તો જાણે હું ઘેલી ઘેલી થઈ ગઈ હતી! ઓવરપાસમાંથી પસાર થતાં ગાડી ઉભી રાખી હું આલ્પ્સને અડી અને થોડીક કાવ્યકણિકાઓથી એને ભેટવાની કોશિશ કરી. આજ સુધી તો હતો ઓસ્ટ્રિયા અને સ્વીઝરલેન્ડનો આલ્પ્સ, પણ કવિતા એને અડી તો થઈ ગયો એ મારો આલ્પ્સ!’ ને એવી રીતે નોર્વેના ‘ સોન્ફ્યોર્ડ’ ના પહાડો અને દરિયા વચ્ચેથી અમારી બોટ પસાર થતી હતી ત્યારે બોલાઈ ગયું;

દરિયો આજે તો એવો ગમ્યો કે થયું લાવને નદી થાઉં
અને દરિયાને પરણી જાઉં!

વળી જાપાનમાં ફૂજી પર્વત જોતાં થયું:

તું ભયંકર તોયે સુંદર, કર તાંડવ નાગરાજ
ભલે દર્શાવ રૌદ્ર પ્રતાપ અને હુંયે આખા જીવનનો નાચ
આજ કરી લઉં સાથોસાથ!

અમેરિકામાં પહેલી વાર બરફ વરસતો જોઈ થયું-

મનમાં મ્હાલે મતવાલો બરફ…
બરફના ‘ઠાકોરજી’ સામે પગે ટીંગાડી બર્ફિલા ઝાંઝર
બની અપસરા સાચું નાચું.’

અરે વ્હાલી કુદરત, તારો આનંદ માણતાં પ્રિયતમને ય કહેવાઈ ગયું’તું:

તારા ચમક્યા મારા પાનેતરે અને ચાંદલો જડાયો મારા જીવતરે!

અને વહાલાં બાળકો રૂપક રૈના માટેનું વ્હાલ પણ મેં તો તારલા/તારલીના જ આધારે કર્યું છે. અત્યારે મને શું યાદ આવે છે, કહું? રૂપક વખતે સગર્ભા બની ત્યારે ખરતા તારાને જોઈ મેં લખેલું ‘સિતારો’ કાવ્ય .

એક તારો આકાશથી ખર્યો
દશે દિશાએ ઝળહળ્યો
કેટકેટલો ખોળતાં ય ના મળ્યો દૈવ જાણે ક્યાં ખર્યો?
દિવસો ગણ્યા ને માસ ગણ્યા
ને અચાનક રૂદન નિનાદે
અબરખ શો સિતારો સળવળ્યો
મારો ખોળો ભર્યો !

જો ને વ્હાલીકુદરત, મારો તારા પ્રત્યેનો અગાધ પ્રેમ મને દરેક વખતે મારી લાગણી કે અનુભૂતિ વ્યક્ત કરવા તારી પાસે જ લાવે છે.  ‘સિતારો ‘ તો પ્રિય ચંદ્રેશભાઈને પણ ખૂબ ગમતું કાવ્ય! અહીં તારા વાદળાંઓને પણ કેમ ભૂલું? હવાઈ જહાજની બારી પાસે બેસી વાદળો સાથે ખૂબ રમી છું અને હજુ રમું છું, મારી આંખો અને કલમથી વાદળો ગરજે કે વરસે, મને તો તું અને ભગવાન જ એમાં દેખાય અને ત્યારે મારી રગરગમાં પરમાનંદ રેલાય.

અને મારા જન્મભૂમી પ્રત્યેના પક્ષપાતને તો તું સમજી જ શકશે. પહેલીવાર અમેરિકામાં પાનખર જોઈને હરખાઈ ગઈ હતી પણ પછી તો જન્મભૂમીના આંગણામાં આવકાર આપતાં ઉભેલા વૃક્ષોના લીલાં પાદડાંનો રંગ યાદ આવે ને મનને તો ચડે બસ એ જ લીલા રંગનો નશો. કન્યાકુમારીમાં જેમ ત્રણ સમુદ્રોનો સંગમ જોતા લાગ્યું હતું કે જાણે આ તો તારો, પ્રેમનો અને ઈશ્વરનો ત્રિવેણી સંગમ! તમે ત્રણે અકળ છો, અગમ્ય છો, અનેકાનેક સ્વરૂપ છો અને ખૂબ વ્હાલા છો. તમે બ્રહ્માંડમાં પ્રગટો છો ને પરમાનંદમાં પલટાઓ છો. હવે તો એટલું જ કહીશ કે-

હે કુદરત, તું જ્યાં હો ને જેવી હો
તેવી જ તું મને જોવી ગમે.
તને જોતા, માણતાં, તારી સાથે રમતા, જીવતાં
તારામાં જ ભળી જાઉં અને પછી
ઝરણામાં દેખાઉં, ધોધમાં સંભળાઉં, પર્વતે પછડાઉં ને ખીણમાં ખરડાઉં
નદીમાં ન્હાઉં ને દરિયામાં સમાઉં
બધું કુદરતી ને બધે બસ તું , તું ને હું!
તારી હંમેશની પ્રશંસક અને ચાહક શોભા.


લેખિકા: શોભા શાહ, સંપાદન: નંદિતા ઠાકોર ( અનુભૂતિના અક્ષર )

સુખ ખરેખર હશે?

watercolor: Kishor Raval

તેં જ કહ્યું હતું,
હું હઈશ, તું હઈશ,
હશે ચાંદની મઢયું ઘર
કલરવ હશે, કલશોર
અને કિલકિલાટ પણ
અઢકળ સુખની આ કળ!

તેં કહ્યું હતું આ
મેં માન્યું હતું આ
પછી
આપણે શોધવા મથ્યા
સુખ અકળ.

મહાનગરોની ભીડ
સ્પીકરોનો કોલાહલ
ઘોડાના ડાબલાં ને
પતાંની ચીપાટ
પેલા બારણાના પડદા પાછળ
છુપાએલું કોઇકનું સુખ
શોધવા મથ્યા — આપણે.

શોધતા હિમાલય ચડ્યાં
સપ્તસિન્ધુ વલોવ્યાં
સુખામૃત ઢોળાયું છે ક્યા?

ને વળી કહયું કોઇએ
મળે નહીં શોધ્યે સુખ
ને આપણે બેસી પડ્યાં
થાકયા હતા?

તોય થાકની હા સ્વીકારી ન શક્યા
લડ્યા આપણે
ફેંદ્યું ચાંદની મઢયું ઘર
ઈંટ ઈંટ કરી અલગ
કલરવ, કલશોર, કિલકિલાટ
પછી શોરબકોર થયા.

ફરી તેં જ કહ્યું,
હશે કદાચ ઘરની બહાર સુખ…..
રઝળપાટમાં…. રખડપટ્ટીમાં…
તૂટી ગયેલા હુંત્વને ફરી સમેટવામાં
ને આપણે છૂટા પડ્યા.

પક્ષીઓએ પરોવી ચાંચમાં ચાંચ
નિરખ્યા કર્યું
ફ્રીજમાંથી કાઢેલા બરફના ચોસલા
હસ્યા
ક્લબના પ્લેઈંગ મશીનને
સુજી મજાક
ત્યાં સુધી….. ત્યાં સુધી તો
ઓજપાઇ ગયાં દિલના દિવા.

હું હારી ચૂક્યો,
તારૂં કહેલું, મારૂં ધારેલું
સુખ
આપણું ક્યાં થયું?

સુખ
આપત્તિઓના ડુંગરેથી હશે પડવામાં?
હારમાંથી ઉભા થઇ ફરી હારવામાં?
સુખ મારા માટે હશે?
સુખ ખરેખર હશે!


Lakshman Radheshwar, lvradhe@outlook.com, Bhavnagar

આશાઢી સાંજ

watercolor: Kishor Raval

આશાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે,
અંબર ગાજે, મેઘાડંબર ગાજે!

માતેલા મોરલાના ટૌકા બોલે,
ટૌકા બોલે, ધીરી ઢેલડ ડોલે!
આશાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે.

ગરવા ગોવાળીઆના પાવા વાગે,
પાવા વાગે, સૂતી ગોપી જાગે!
આશાઢી સાંજનાં અંબર ગાજે.


ઝવેરચંદ મેઘાણી જયંતી – ૧૭ અોગસ્ટ

પુસ્કતક: કનક રજ
લેખક: ઝવેરચંદ મેઘાણીની

એક વર્ષા ભીની સાંજ

 

watercolor: Kishor Raval

એક વર્ષા ભીની સાંજ
એક વાદળ ઘેરી સાંજ
તમારા આવ્યાનો અણસાર
તમારા આવ્યાનો અણસાર

એક ટોડલે ટહુકે સાંજ
એક ગોંદરે બેઠી સાંજ
તમારા આવ્યાનો અણસાર
તમારા આવ્યાનો અણસાર

-૨૦ – ૪- ૦૬
લક્ષ્મણ રાધેશ્વર, ભાવનગર

 

અમે નથી કો’

Photo credit: Kokila Raval, Aug 22 2015

અમે નથી કો’
ઘોડાપૂરે છલકાતી
નેઘુઘવતી ને ઘુમરાતી
મદમાતી ને ગાંડીતૂર
બે કાંઠે ઊભરાતી
નદીનાં
ડહોળાયેલાં ને વેગીલાં
વહેણના અગાધ જળરાશિ!
અમે તો છૈયેં
વહી ગયેલી એ નદીના
વિશાળ ને રેતાળ પટના
પેટાળમાં છુપાઈને વહેતા
નીતરેલાં ને નિર્મળ એવાં
વીરડાની સરવાણી જેવાં
પનિહારીની ગાગર ભરતાં
ને તરસ્યાનો તોષ છીએ એવાં
મીઠાં, શીતળ પાણી!


કવિ: રમેશ એમ. કનોજીઆ ( સંવેદનાનાં સીકરો )

સાંજ ઢળે

સાંજ ઢળે કે આંખની પાળે
વાટ જોયાની વેળા ઉઘડે

 કંઠે કોઈના નામનો ડૂમો

watercolor: Kishor Raval
આખો દિવસ ભડભડ બળતો
પછી સાંજ ઘેરાવા ટાણે
થઈને કોમળ સૂર, પીગળતો
સૂરજ ઝીણું જંપે ત્યારે
રોમરોમમાં મેળા ઉઘડે
અને આવશે કે આવ્યાંની
ક્ષણના પગલાં ટોળે વળતાં
છૂટા પડ્યાથી ફરી મળ્યાની
વચ્ચેનાં સંતાપો ટળતા
રોજિંદી ઘટના થઈ શમણાં
હવે આપણી ભેળા ઉઘડે
કવિયત્રી: નંદિતા ઠાકોર, પુસ્તક: મારામાં તારું અજવાળું

બા ન હોય ત્યારે

બા ન હોય ત્યારે

photo: Kokila Raval, Birmingham UK

આમ તો કશું ન થાય…
બાપુજી ઓફિસે જાય
દાદીમા માળા ફેરવે,
મનુ કોલેજ જાય…
બધું જ થાય,
પણ જાણે મોળું,
ખાંડ વગરની ચા જેવુ.

બા ન હોય ત્યારે
કોઈ ગુસ્સે થાય,
મનુ રાતે મોડો આવે તો
કોઈ વારે ઘડીએ અધીરાઈથી
બારીએ ન ડોકાય,
ઘડિયાળના કાંટા બરછી-ભાલાં જેવા
ન થઈ જાય,
કોઈની વ્યાકુળ આંખે
હમણાં પડ્યા કે પડશે એવાં
અદશ્ય આંસુઓનું તોરણ ન બંધાય,
ગળે બાઝેલા ડૂમા આડે
ઠપકાને ઓગાળી દઈ
કોઈ મનુને પૂછે નહીં-
થાક્યો હોઈશ ભાઈ,
થાળી પીરસી દઉંને?

બા ન હોય ત્યારે
સવાર પડે, પણ પૂજા કરવા બેઠેલાં દાદીને
વાટ જડે નહીં
ઠાકોરજીને મોહનથાળ ને ઠોર મળે નહીં
બાપુજીને ગંજી, પાકીટ, ચાવી મળે નહીં
રસોડામાંથી વઘારની સોડમ તો આવે
પણ એમાં દાઝેલાં શાકની ગંધની
ભેળસેળ થઈ જાય,
પાણીની ઠીબ સુકાઈ જાય,
પંખી ચણ વિના ઊડી જાય,
તુલસી સુકાઈ જાય….

બા ન હોય ત્યારે આમ તો કશું ન થાય,
એટલે કે
કશું જ ન થાય…


લેખક: ઉષા ઉપાધ્યાય
પુસ્તક:
ઉષા ઉપાધ્યાયનાં કાવ્યો, સં. કેતન બુંહા

અજવાસ છે તું

આજનો અજવાસ છે તું
કાલનો વિશ્વાસ છે તું.

એટલે અભરે ભર્યો છું,
છમ્મલીલો શ્વાસ છે તું.

ઊઘડે છે રોમ રોમે,
નીલકંઠી પ્યાસ છે તું.

કોઈની પરવા તને ક્યાં?
ટેવવશ બિંદાસ છે તું.

જિંદગીના જાગરણમાં,
રાત-દિન ને માસ છે તું.

સાત દરિયા પાર તોયે,
સાવે સોલિડ પાસ છે તું.

 

watercolor: Kishor Raval

ગઝલ સંગ્રહ “તું” માથી, લેખક સોલિડ મહેતા

મજધારે કિનારો જઈ બેઠો

મજધારે કિનારો જઈ બેઠો

watercolor by Kishor Raval
watercolor by Kishor Raval

કાંઠાની તો ઓળખ બાકી છે
ભલે જન્મોજનમની થઈવાતો
તારા પ્રેમની ઓળખ બાકી છે

જેની સાખે સપના મહોર્યા’તા
એ પાળ સરોવર બાકી છે
તારા અંતરથી આ અંતરના
અંતરને સમજવું બાકી છે.

તારા નયનોમાં ઉન્માદ હતો
જેનું સ્વપ્નમાં ગુંજન બાકી છે
પગદંડી હતી તારા પગલા હતાં
તારો પગરવ સુણવો બાકી છે.

 

લક્ષ્મણ રાધેશ્વર, ભાવનગર

બાકી જે વરસે તે

સાજનની સંગાથે ભીંજાવું એજ સખી, સાચું લાગે રે ચોમાસું,
બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

નોખા નોખા તે શું નાહવું સખીરી હવે, ભેળા થઈ લથબથ ભીંજાવું,
સૂર અને તાલ ને એકજ સંગીત પછી, જુદેરું ગીત તે શું ગાવું,
ગરજતા વાદળ તે ચમકતી વીજલડી, કોરા રહેવું ના, ભીંજાવું.

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

ભીંજાતી કાયાને નીરખી નીરખીને હું તો, એકલતા પળમાં વિસારું,
હૈયાની પ્રીત સખી વાદળમાં ધરબીને, વરસ્યા કરું રે એકધારું,
એકજ નેવાં નીચે તન-મન ભૂલીને સખી, નહાવું બસ ચોમાસું ખાસું.

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.

છલછલ અસાઢે સોળ ભવ જેવા વરસોને, કાઢ્યા મન મારીને જેમતેમ,
તનમન ભીંજાતા આ સાંબેલા ધારે હવે, જોબનિયું નીતરે છે તેમતેમ,
તારી સંગાથે હવે ભવભવ ભીંજાવું, ના રહેવાશે એક્કે પળ આઘું

બાકી જે વરસે તે આંખોના આંસુ સખી,
બાકી જે વરસે તે આંસુ.


અખંડ આનંદના સૌજન્યથી, ડિસેંબર ૨૦૧૫, પાનુ ૧૨, હર્ષા ચૌહાણ