હાસ્યકાર જયંતિ પટેલની ચિર વિદાય

જયંતિભાઈ રંગલાના નામે લખતા અને નાટકો પણ ભજવતા હતા. અમેરિકામાં તેમની સાથે મને સમય ગાળવાની સારી તક મળી હતી. ન્યૂયોર્ક સ્ટેટમાં તેમના ‘આનંદ-આશ્રમ’ના નિવાસ સ્થાનની પણ અમે મૂલાકાત લીધેલી. ફિલાડેલફિયામાં આવ્યા હતા ત્યારે તેમનોં વધુ પરિચય થયો. તેમનો આનંદી સ્વભાવ હંમેશા યાદ રહેશે. 

-કોકિલા


તેમની કારકીર્દી:

જયંતિ કાલિદાસ પટેલનો જન્મ ૧૯૨૪ના મેની ૨૪મીએ અમદાવાદમાં થયો હતો. એમણે ૧૯૪૭માં મુંબઈ યનિવર્સિટીમાંથી બે.એ.ની ડીગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. એમણે અમદાવાદમાં ‘રંગમંડળ’માં અને મુંબઈમાં ‘ઈન્ડિયન નેશનલ થિયેટર’માં તથા અન્ય સંસ્થાઓમાં અનેક ત્રિઅંકી તથા એકાંકી નાટકોમાં મુખ્ય નાયકની ભૂમિકા ભજવી હતી. એમણે ‘રંગલા’ના નામથી ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો પર ભવાઈના સ્વરૂપમાં આધુનિક નાટકો ભજવ્યા હતા તથા ‘અખંડાનંદ’માં હાસ્યનિબંધ લખ્યા હતા. ૧૯૬૭માં જે. એફ. કેનેડી સ્કોલરશીપ હેઠળ એમણે અમેરિકા, ફ્રાંસ, ઈંગલેન્ડ અને જર્મનીમાં રંગભૂમિ તથા કાર્ટુનકલાનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૭૮માં ‘ઓલ્ટર્નેટીવ થિયેટર સ્કોલરશીપ’ હેઠળ બાલ્ટિમોર યુનિવર્સિટીમાં પ્રશિષ્ટ રંગભૂમીનો અભ્યાસ કર્યો હતો. ૧૯૮૨માં એમણે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાં ‘નાટ્યયોગ’ શોધનિબંધ લખીને નાટકના વિષયમાં પી.એચ.ડી.ની ડીગ્રી પ્રાપ્ત કરી હતી. ૧૯૮૪થી તેઓ અમેરિકામાં ન્યૂયોર્ક સ્ટેટમાં ‘આનંદ આશ્રમ’માં ‘ઈનર બ્રોડવે’ નાટ્ય સંસ્થાનું સંચાલન કર્યુ અને નાટકો લખ્યા અને ભજવ્યા.

એમણે ૧૯૪૭માં શારદાબેન સાથે લગ્ન કર્યું હતું. એમને ત્રણ સંતાનો છે — વર્ષા, નિવેદિતા અને નીલેશ.  

‘ગાંધીજી,ચેપ્લિન અને હું’  જયંતિ પટેલના પુસ્તકમાંથી 

 સંપાદક : કોકિલા રાવળ.

હરનિશભાઈની સ્મરણાંજલી

હરનિશભાઈની સ્મરણાંજલી કરતાં તેની ‘સુપર-કંડક્ટર’ વાર્તા યાદ આવી. તે મારી મન ગમતી વાર્તા છે, જે ‘સુધન’માં મળશે.  તેમના ત્રણ પુસ્તકો પ્રકાશિત થયા છે: ‘સુધન’, ‘સુશીલા’ અને છેલ્લી ૨૦૧૮ની ‘તીરછી નજરે અમેરિકા’. આ જુનમાં સૌને પોતાનાં હાથથી ‘તીરછી…’ વહેંચી.

આ છેલ્લુ પુસ્તક હળવી શૈલીથી લખાયેલુ છે. આવતી કાલે, ન્યુ જર્સી ખાતે લિટરરી એકેડમી ઓફ નોર્થ અમેરિકાએ ‘હરનિશ સાથે એક સાંજ’ નામનો કાર્યક્રમ રાખ્યો છે. સૌ મિત્રો તેમની યાદમાં બે શબ્દ બોલશે. સ્મરણાંજલી હાસ્યાંજલીમાં પલ્ટી જશે કારણકે અમને સૌને તેના સંપર્કમાં રહીને અમારાં પોતાના અનુભવો છે. -કોકિલા રાવળ

Harnish Jani (1941 – 2018) photo credit: sureshbjani.wordpress.com

‘તીરછી નજરે અમેરિકા’માં કનુભાઈ સૂચકે પ્રતિભાવ લખેલો તે નોંધ-પાત્ર છેં…

‘ગુજરાત મિત્ર’ સુરતથી પ્રગટ થતું લોકપ્રિય સમાચાર પત્ર છે. દર બુધવારે તેની દર્પણ પૂર્તિમાં અમેરિકા નિવાસી ઉત્તમ હાસ્ય-લેખક શ્રી હરનિશ જાનીના ‘ફિર ભી દિલ હૈ હિંદુસ્તાની’ કટારમાં નિયમિત રીતે લેખ પ્રગટ થાય છે. મેં તેમની આ કટાર પ્રગટ થવાની શરૂ થઈ ત્યારથી નિયમિત રીતે વાંચી છે અને માણી છે.

લેખકનાં અગાઉ પ્રસિદ્ધ થયેલાં ‘સુશીલા’ અને ‘સુધન’ પુસ્તકો ‘ગુજરાત રાજ્ય સાહિત્ય અકાદમી’ અને ‘ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ’ દ્વારા પુરસ્કૃત થયાં છે. હાસ્ય-પ્રધાન લેખોના આ લેખકની કલમ અને વાણીમાં નિર્દંભ સરળ ભાષા, ખાસ વિશેષતા છે. રોજ-બરોજની જિંદગી સાથે ઘટતી સત્ય ઘટનાઓને તેઓ ડંખ વગરના કટાક્ષમાં રજૂ કરે છે. તેઓ ફરિયાદ નહીં વાસ્તવમાં ઊપજતા સહજ હાસ્યને રસળતી વાણીમાં વ્યક્ત કરે છે. તેઓ સમાજસુધારક નથી કે નથી ઉપદેશક. તેઓ તો વહેતી જિંદગીની પળોમાં આનંદથી વહી જતું એક માત્ર પાત્ર છે. ખરેખર તો એવું અનુભવાય છે કે હસતાં હસતાં તેઓ લખતા હશે કે લખતાં લખતાં તેઓ હસતા જતા હશે. અને લાગે કે તેઓ હસાવવા માટે નહીં આપણી સાથે હસવા માટે જ લખે છે. ગત અને સાંપ્રત ઘટનાઓને તટસ્થતાથી નિહાળે છે અને તેમાંથી પ્રાપ્ત થતા આનંદને એકલપંથીની જેમ માણવાને બદલે સહુની સાથે માણે છે.


Harnish Jani’s 3 books

કનુ સૂચક (કવિ – લેખક – આર્કિટેક્ટ), વિલે પાર્લા, મુંબઈ